--- title: 'Bitwa warszawska (1920) - Cud nad Wisłą' url: 'https://c-pi.org/blog/bitwa-warszawska-cud-nad-wisla' markdown: 'https://c-pi.org/blog/bitwa-warszawska-cud-nad-wisla.md' date: '2026-08-17' description: 'Bitwa warszawska 1920 roku, znana jako Cud nad Wisłą, zadecydowała o losach Polski i Europy, zatrzymując ekspansję komunizmu.' taxonomy: category: - blog tag: - 'Bitwa warszawska' - 'Cud nad Wisłą' - 'wojna polsko-bolszewicka' - 'Józef Piłsudski' - 'Michaił Tuchaczewski' - 'historia Polski' - '1920' - 'Tadeusz Rozwadowski' - 'Józef Haller' - 'Władysław Sikorski' --- ![Alegoria polskiego zwycięstwa w 1920 roku, przedstawiająca hasło "Naprzód Warszawo!".](https://c-pi.org/images/c/6/4/7/9/c6479d7af9602d933b19613002f15f3b8cf855dd-bitwa-warszawska-cud-nad-wisla-1.webp) Alegoria polskiego zwycięstwa w 1920 roku, przedstawiająca hasło "Naprzód Warszawo!". Fot. Zdzisław Jasiński, Public domain / Wikimedia Commons XX wiek · 1920 r. · Polska # [Bitwa warszawska (1920) - Cud nad Wisłą](https://c-pi.org/blog/bitwa-warszawska-cud-nad-wisla) Bitwa warszawska 1920 roku, znana jako Cud nad Wisłą, zadecydowała o losach Polski i Europy, zatrzymując ekspansję komunizmu. 17 sierpnia 2026 (akt. 21.10.2026)Tekst: [AI, sprawdzony automatycznie](https://c-pi.org/o-stronie#metodologia)10 min czytania[Jak sprawdzamy fakty](https://c-pi.org/jak-weryfikujemy-tresci) W skrócie - Bitwa warszawska w sierpniu 1920 roku, znana jako Cud nad Wisłą, zadecydowała o losach Polski i Europy, zatrzymując ekspansję komunizmu. - Kluczowe postacie po stronie polskiej to Józef Piłsudski, Tadeusz Rozwadowski, Józef Haller i Władysław Sikorski, a po stronie radzieckiej Michaił Tuchaczewski i Siemion Budionny. - Konflikt polsko-bolszewicki był starciem o przyszłość Europy: Polska dążyła do federacji, a bolszewicy do rozprzestrzenienia rewolucji. - Zwycięstwo Polski było decydujące, rozbijając Front Zachodni Armii Czerwonej i uniemożliwiając bolszewikom marsz na zachód. W sierpniu 1920 roku, gdy Armia Czerwona Michaiła Tuchaczewskiego zbliżała się do Warszawy, los odrodzonej Polski wisiał na włosku. Międzynarodowi obserwatorzy przewidywali upadek stolicy i triumf bolszewików, co mogło otworzyć drogę do rozprzestrzenienia się komunizmu na całą Europę. Jednak wbrew wszelkim prognozom, w dniach 13-25 sierpnia, rozegrała się bitwa, która przeszła do historii jako **bitwa warszawska** - **Cud nad Wisłą**, decydując o przyszłości kontynentu. NajważniejszeBitwa warszawska, często nazywana Cudem nad Wisłą, była punktem zwrotnym w historii Europy, ratując kontynent przed bolszewicką inwazją. Karta wydarzeniadane: Wikidata i źródła artykułu Data13.08.1920 MiejsceWarszawa (Polska) Częśćwojna polsko-bolszewicka ## Kluczowe fakty - **Kiedy?** Od 13 do 25 sierpnia 1920 roku. - **Gdzie?** Na przedpolach Warszawy i w okolicach rzeki Wieprz, a także na szerokim obszarze od Włodawy po Działdowo. - **Kto (główne strony/postacie)?** - **Polska:** Naczelny Wódz Józef Piłsudski, szef Sztabu Generalnego Tadeusz Rozwadowski, generałowie Józef Haller i Władysław Sikorski. - **Rosja Radziecka:** Głównodowodzący Armii Czerwonej Siergiej Kamieniew, dowódca Frontu Zachodniego Michaił Tuchaczewski, dowódca 1 Armii Konnej Siemion Budionny. - **Wynik?** Decydujące zwycięstwo Polski, całkowite rozbicie Frontu Zachodniego Armii Czerwonej i, w powszechnej opinii historyków, zatrzymanie ekspansji komunizmu na zachód Europy. ## Tło i przyczyny Po zakończeniu I wojny światowej Polska, która odzyskała niepodległość po 123 latach zaborów, stanęła przed wyzwaniem ukształtowania swoich granic i zabezpieczenia suwerenności. W tym samym czasie w Rosji bolszewicy pod wodzą **Włodzimierza Lenina** zyskiwali przewagę w wojnie domowej, zadając dotkliwe ciosy armiom białych. Lenin postrzegał Polskę jako „most” do wprowadzenia komunizmu do Europy Środkowej i Zachodniej, a Michaił Tuchaczewski w rozkazie z 2 lipca 1920 roku pisał: „Po trupie białej Polski wiedzie droga do ogólnoświatowego pożaru. Na bagnetach poniesiemy szczęście i pokój ludzkości pracującej. Na zachód!”. Konflikt, znany jako **[wojna polsko-bolszewicka](https://c-pi.org/blog/wojna-polsko-bolszewicka)** (1919-1920), był starciem dwóch wizji przyszłości. Obóz Józefa Piłsudskiego dążył do utworzenia federacji państw narodowych w regionie Międzymorza, co miało oddzielić ją od Rosji i zapobiec dalszej ekspansji terytorialnej. Bolszewicy natomiast mieli na celu podbój państw europejskich i przekształcenie ich w republiki sowieckie, zgodnie ze swoją ideologią. Brak uznawanej granicy państwowej między Polską a Rosją oraz sporny status terytoriów położonych między nimi sprawiały, że starcie było nieuniknione. 21 kwietnia 1920 roku polski Naczelnik Państwa **Józef Piłsudski** zawarł sojusz z ukraińskim przywódcą **Symonem Petlurą**. Ich połączone siły wkroczyły na Ukrainę, zajmując Kijów 7 maja. Była to polska ofensywa kijowska, mająca na celu osłabienie bolszewików i wsparcie ukraińskiej państwowości. Jednak na przełomie maja i czerwca 1920 roku Armia Czerwona przeprowadziła udany kontratak, niwecząc polską operację i zmuszając armię polską do chaotycznego odwrotu na zachód. Sytuacja Polski stała się krytyczna. Na przełomie lipca i sierpnia 1920 roku, po niepowodzeniu próby powstrzymania ofensywy bolszewickiej na linii Bugu i utracie twierdzy Brześć, Armia Czerwona miała otwartą drogę na Warszawę. Międzynarodowi obserwatorzy przewidywali rychły upadek Polski. Włodzimierz Lenin i jego dowódcy, w tym **Michaił Tuchaczewski**, planowali masowe uderzenie na polską stolicę, wierząc, że jej zdobycie podważy morale Polaków, wywoła międzynarodową serię komunistycznych powstań i otworzy drogę Armii Czerwonej do połączenia się z rewolucją niemiecką. ![Piechota Wojska Polskiego podczas bitwy warszawskiej w sierpniu 1920 roku.](https://c-pi.org/user/pages/blog/bitwa-warszawska-cud-nad-wisla/bitwa-warszawska-cud-nad-wisla-2.webp)*Piechota Wojska Polskiego podczas bitwy warszawskiej w sierpniu 1920 roku. Fot. autor nieznany, Public domain / Wikimedia Commons* W liczbachWojna polsko-bolszewicka (1919-1920) była konfliktem, w którym Polska, po 123 latach zaborów, walczyła o swoje granice i suwerenność. ## Przebieg wydarzeń Bitwa warszawska, która trwała od **13 do 25 sierpnia 1920 roku**, była serią zaciętych starć na szerokim froncie. Front Zachodni Armii Czerwonej, dowodzony przez Michaiła Tuchaczewskiego, zbliżał się do Warszawy i Twierdzy Modlin. Sowiecka strategia zakładała przekroczenie Wisły na północny zachód od Warszawy, w okolicach Włocławka, a następnie okrążenie stolicy. W bitwie warszawskiej po stronie radzieckiej uczestniczyło około **104-114 tys. żołnierzy**, dysponujących 600 działami i ponad 2450 karabinami maszynowymi. W odpowiedzi na dramatyczną sytuację, 3 lipca 1920 roku powołano **Radę Obrony Państwa**. Na jej apel zgłosiło się około **80 tysięcy ochotników** do Wojska Polskiego, co świadczyło o gigantycznym wysiłku całego narodu. W przełomowych momentach sierpnia 1920 roku, pomimo ogromnych strat, liczebność Wojska Polskiego przekroczyła **900 tysięcy żołnierzy**. Naczelnym Wodzem Polskich Sił Zbrojnych był **Józef Piłsudski**, a szefem Sztabu Generalnego - **Tadeusz Rozwadowski**. ### Polski plan kontrofensywy W nocy z 5 na 6 sierpnia, w Belwederze w Warszawie, Józef Piłsudski opracował ryzykowny, ale jak się okazało, genialny plan. Zakładał on wycofanie się polskich sił za Wisłę i obronę przyczółków w Warszawie oraz nad rzeką Wieprz, dopływem Wisły na południowy wschód od stolicy. Kluczową rolę w tym planie miała odegrać około **20-tysięczna Grupa Uderzeniowa**, składająca się z elitarnych jednostek, która miała przeprowadzić ofensywę znad Wieprza. Celem tej operacji było wprowadzenie chaosu w radzieckim Froncie Zachodnim i odcięcie go od rezerw. Plan Piłsudskiego był krytykowany przez wielu wysokich rangą oficerów i ekspertów wojskowych, w tym doradców z Francuskiej Misji Wojskowej, jako „amatorski” ze względu na brak formalnego wykształcenia wojskowego Piłsudskiego. Sam Piłsudski przyznał w swoich wspomnieniach, że plan był ryzykowny, ale zdecydował się na niego z powodu defetystycznej postawy polityków i obawy o bezpieczeństwo stolicy. Autorstwo planu jest przedmiotem kontrowersji, choć Piłsudski, Rozwadowski i Weygand są wymieniani jako jego twórcy lub współtwórcy. Nieprawdziwy jest natomiast mit, że Polskę uratowało przybycie międzysojuszniczej misji, a zwłaszcza francuskiego generała **Maxime'a Weyganda**, uratowało Polskę. Sam Weygand przyznał w swoich wspomnieniach, że zwycięstwo, plan i armia były polskie. ### Decydujące starcia Bitwa rozpoczęła się 13 sierpnia, kiedy wojska Armii Czerwonej zbliżyły się do Warszawy. Walki toczyły się na obszarze sięgającym na południe po Włodawę nad Bugiem, na północ po Działdowo. Obronna faza bojów koncentrowała się na Froncie Północnym generała **Józefa Hallera**. 1 Armia generała **Franciszka Latinika**, choć 13 sierpnia utraciła Radzymin, skutecznie zatrzymała radzieckie natarcie na przedmościu warszawskim; 14 sierpnia w walkach pod Ossowem zginął kapelan ks. **Ignacy Skorupka**, a 15 sierpnia Polacy odzyskali Radzymin. 14 sierpnia polska 5 Armia generała **Władysława Sikorskiego** podjęła działania ofensywne nad Wkrą. Przełom nastąpił **16 sierpnia**, kiedy polskie siły pod dowództwem Józefa Piłsudskiego przeprowadziły kontratak z południa, znad Wieprza. Grupa uderzeniowa przełamała pozycje słabej Grupy Mozyrskiej pod Kockiem i Cycowem, a następnie wyszła na tyły Armii Czerwonej, która frontalnie atakowała Warszawę. Ten manewr całkowicie zdezorganizował ofensywę wroga, zmuszając siły sowieckie do niezorganizowanego odwrotu na wschód, za Niemen. Część wojsk Tuchaczewskiego, m.in. 3 Korpus Konny Gaja, przeszła granicę Prus Wschodnich i została tam internowana. Na południu polska 6 Armia wraz z wojskami Ukraińskiej Republiki Ludowej gen. Mychajła Omelianowycza-Pawlenki broniła Lwowa przed 1 Armią Konną Budionnego. Duże znaczenie miała obrona Zamościa (29-31 sierpnia), w której wraz z polską załogą walczyła ukraińska 6 Dywizja Strzelców płk. Marka Bezruczki: związała ona siły Budionnego, co pozwoliło rozbić 1 Armię Konną w bitwie pod Komarowem (31 sierpnia 1920). ## Skutki i znaczenie Bitwa warszawska zakończyła się decydującym zwycięstwem Polski i całkowitym rozbiciem Frontu Zachodniego Armii Czerwonej. Straty sowieckie były ogromne: według szacunków ok. **25 000 poległych i 65 000 wziętych do niewoli**, a kolejne kilkadziesiąt tysięcy żołnierzy zostało internowanych w Prusach Wschodnich. Straty polskie wyniosły około **4 500 zabitych, 10 000 zaginionych i 22 000 rannych**. Klęska pod Warszawą sparaliżowała Armię Czerwoną, a Włodzimierz Lenin nazwał ją „ogromną porażką” swoich sił. W kolejnych miesiącach polskie zwycięstwa, w tym bitwa nad Niemnem (20-28 września 1920), zapewniły Polsce niepodległość i doprowadziły do traktatu pokojowego z Rosją Radziecką i Ukrainą Radziecką. **Traktat ryski**, podpisany **18 marca 1921 roku**, wytyczył granicę polsko-radziecką i regulował stosunki między II Rzecząpospolitą a RFSRR (później ZSRR) aż do 1939 roku. Bitwa warszawska jest powszechnie uznawana za jedną z najważniejszych bitew w historii świata. Brytyjski polityk i dyplomata **Edgar Vincent D'Abernon** nazwał ją w swojej książce z 1931 roku „osiemnastą decydującą bitwą w dziejach świata”, podkreślając, że polskie zwycięstwo nad Sowietami zatrzymało rozprzestrzenianie się komunizmu na zachód Europy. Zwycięstwo radzieckie mogłoby doprowadzić do powstania rządu radzieckiego w Polsce i postawienia Sowietów bezpośrednio na granicy niemieckiej, co mogłoby mieć katastrofalne konsekwencje dla całego kontynentu. Określenie „**Cud nad Wisłą**” zostało użyte po raz pierwszy przez **Stanisława Strońskiego** 14 sierpnia 1920 roku, nawiązując do „cudu nad Marną” z I wojny światowej. Stroński, polityk endecji, użył go z dystansem wobec Piłsudskiego i jego wyprawy kijowskiej; z czasem nazwa zyskała konotacje religijne, łącząc decydujący dzień bitwy (16 sierpnia) z dniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, Królowej Korony Polskiej (15 sierpnia). Profesor **Lech Wyszczelski** sprzeciwia się nazwom „bitwa warszawska” i „Cud nad Wisłą”, proponując określenie „bitwa na przedpolach Warszawy”, argumentując, że Warszawa nie była głównym celem, a działania wojenne toczyły się na przestrzeni 450 km. Niezależnie od nazewnictwa, bitwa warszawska była jedną z największych bitew w dziejach Polski, na którą złożył się gigantyczny wysiłek całego narodu, co doprowadziło do militarnego triumfu. ![Józef Piłsudski, Naczelnik Państwa i Wódz Naczelny, kluczowa postać bitwy warszawskiej.](https://c-pi.org/user/pages/blog/bitwa-warszawska-cud-nad-wisla/bitwa-warszawska-cud-nad-wisla-3.webp)*Józef Piłsudski, Naczelnik Państwa i Wódz Naczelny, kluczowa postać bitwy warszawskiej. Fot. Witold Pikiel, Public domain / Wikimedia Commons* Warto wiedziećZrozumienie kontekstu historycznego, w tym sojuszu Piłsudskiego z Petlurą, jest kluczowe do pełnego docenienia złożoności bitwy warszawskiej. ## Oś czasu - **1919-1920:** Trwa wojna polsko-bolszewicka. - **21 kwietnia 1920:** Józef Piłsudski zawiera sojusz z Symonem Petlurą. - **7 maja 1920:** Połączone siły polsko-ukraińskie zajmują Kijów (polska ofensywa kijowska). - **Początek czerwca 1920:** 1 Armia Konna Siemiona Budionnego przełamuje polskie linie, rozpoczynając polski odwrót. - **4 lipca 1920:** Front Zachodni Michaiła Tuchaczewskiego rozpoczyna pełnoskalowy atak na Białorusi. - **19 lipca 1920:** Armia Czerwona zajmuje Grodno. - **Początek sierpnia 1920:** Armia Czerwona zdobywa Brześć. - **28 lipca 1920:** Armia Czerwona dociera do Białegostoku. - **Początek sierpnia 1920:** Polskie i radzieckie delegacje spotykają się w Baranowiczach, ale rozmowy nie przynoszą rezultatów. - **5-6 sierpnia 1920:** Józef Piłsudski opracowuje plan kontrofensywy znad Wieprza. - **13 sierpnia 1920:** Rozpoczyna się bitwa warszawska - wojska Armii Czerwonej zbliżają się do Warszawy. - **14 sierpnia 1920:** Stanisław Stroński używa po raz pierwszy określenia „Cud nad Wisłą”. Polska 5 Armia generała Sikorskiego podejmuje działania ofensywne nad Wkrą. Pod Ossowem ginie ks. Ignacy Skorupka. - **15 sierpnia 1920:** Wojsko Polskie odzyskuje Radzymin. - **16 sierpnia 1920:** Polskie siły pod dowództwem Józefa Piłsudskiego przeprowadzają decydujący kontratak znad Wieprza. - **25 sierpnia 1920:** Kończy się bitwa warszawska, Armia Czerwona jest w niezorganizowanym odwrocie. - **31 sierpnia 1920:** Bitwa pod Komarowem - rozbicie 1 Armii Konnej Budionnego. - **20-28 września 1920:** Bitwa nad Niemnem, kolejne zwycięstwo Polski. - **18 marca 1921:** Podpisanie traktatu ryskiego, ustalającego wschodnie granice Polski. ## Najczęściej zadawane pytania - **Czym była bitwa warszawska?**Bitwa warszawska, znana także jako Cud nad Wisłą, była serią bitew stoczonych w sierpniu 1920 roku, która zakończyła się decydującym zwycięstwem Polski nad Frontem Zachodnim Armii Czerwonej podczas wojny polsko-bolszewickiej. - **Dlaczego bitwa warszawska jest nazywana „Cudem nad Wisłą”?**Określenie to, użyte po raz pierwszy przez Stanisława Strońskiego, nawiązuje do „cudu nad Marną” z I wojny światowej i podkreśla nieoczekiwany, dramatyczny zwrot w sytuacji, gdy Polska znajdowała się na skraju klęski. Zyskało również konotacje religijne, łącząc datę decydującego kontrataku (16 sierpnia) z dniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (15 sierpnia). - **Jakie były główne przyczyny wojny polsko-bolszewickiej?**Główne przyczyny to brak ustalonych granic między odrodzoną Polską a Rosją Radziecką, dążenie bolszewików do rozprzestrzenienia komunizmu na Europę Zachodnią przez Polskę oraz polska polityka tworzenia federacji państw Międzymorza, mająca na celu zabezpieczenie niepodległości. - **Kto był autorem planu kontrofensywy?**Autorstwo planu jest przedmiotem kontrowersji, ale powszechnie przypisuje się go Józefowi Piłsudskiemu, który opracował go w nocy z 5 na 6 sierpnia 1920 roku. W jego tworzeniu uczestniczył również szef Sztabu Generalnego Tadeusz Rozwadowski. Mit o tym, że to generał Maxime Weygand był głównym twórcą planu, został obalony. - **Jakie były skutki bitwy warszawskiej dla Europy?**Bitwa warszawska zatrzymała marsz Armii Czerwonej na zachód, co w powszechnej opinii historyków uniemożliwiło rozprzestrzenienie się komunizmu na Europę Środkową i Zachodnią. Zwycięstwo Polski zapewniło jej niepodległość i ustaliło wschodnie granice państwa do 1939 roku, a także, jak wielu badaczy podkreśla, uchroniło Europę przed rewolucją bolszewicką. ## Podsumowanie Bitwa warszawska, znana jako Cud nad Wisłą, to jedno z najbardziej heroicznych i decydujących wydarzeń w historii Polski i Europy. W sierpniu 1920 roku, w obliczu zagrożenia ze strony Armii Czerwonej, która dążyła do rozprzestrzenienia rewolucji komunistycznej na zachód, odrodzona Polska stanęła do walki o swoją niepodległość i przyszłość kontynentu. Dzięki śmiałemu planowi kontrofensywy, opracowanemu przez Józefa Piłsudskiego przy udziale sztabu gen. Tadeusza Rozwadowskiego, determinacji polskich żołnierzy i ogromnemu wysiłkowi całego narodu, udało się odeprzeć bolszewickie natarcie i zadać Frontowi Zachodniemu Armii Czerwonej druzgocącą klęskę. To zwycięstwo nie tylko ugruntowało niepodległość Polski, ale także, w ocenie wielu historyków, zatrzymało ekspansję komunizmu, co miało fundamentalne znaczenie dla kształtowania się powojennej Europy. Bitwa warszawska pozostaje symbolem odwagi, poświęcenia i skutecznej obrony wartości cywilizacyjnych przed totalitarną ideologią. ## Sprawdź się Krótki test wiedzy z tego artykułu - kliknij odpowiedź, którą uważasz za poprawną. 1\. W którym miesiącu 1920 roku rozegrała się bitwa warszawska? 2\. Kto był Naczelnym Wodzem Polskich Sił Zbrojnych podczas bitwy warszawskiej? 3\. Jaki był główny cel Włodzimierza Lenina w wojnie polsko-bolszewickiej? 4\. Kiedy nastąpił przełomowy moment bitwy warszawskiej, czyli polski kontratak znad Wieprza? Bibliografia- [*Bitwa Warszawska*](https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_Warszawska), Wikipedia (wersja polska). - [*Battle of Warsaw (1920)*](https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Warsaw_%281920%29), Wikipedia (wersja angielska). - Wyszczelski, *Operacja Warszawska, Sierpień 1920*, 2005. - Davies, *White Eagle, Red Star - The Polish-Soviet War 1919-20 and 'The Miracle On The Vistula'*, 2003. - Conquest, *Stalin: breaker of nations*, 1992. - Service, *Stalin: a biography*, 2004. - Hlevnûk, *Stalin: new biography of a dictator*, 2015. - Bazhanov, *Bazhanov and the Damnation of Stalin*, 1990. Dalsza lektura- Jerzy Prochwicz, *Bitwa warszawska 1920: w setną rocznicę chwały oręża polskiego*, Warszawa 2020. - Tymoteusz Pawłowski, *Bitwa Warszawska 1920*, Warszawa 2020. - Marek Tarczyński, *Cud nad Wisłą: bitwa warszawska 1920*, Warszawa 1990. [wojna polsko-bolszewicka](https://c-pi.org/blog/tag:wojna%20polsko-bolszewicka#body-wrapper) [Józef Piłsudski](https://c-pi.org/blog/tag:J%C3%B3zef%20Pi%C5%82sudski#body-wrapper) [historia Polski](https://c-pi.org/blog/tag:historia%20Polski#body-wrapper) Ostatnia aktualizacja: 21.10.2026 · [Zgłoś sprostowanie](mailto:kontakt@c-pi.org?subject=Sprostowanie%3A%20Bitwa%20warszawska%20%281920%29%20-%20Cud%20nad%20Wis%C5%82%C4%85) · [Jak weryfikujemy treści](https://c-pi.org/jak-weryfikujemy-tresci) · Udostępnij: [Facebook](https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fc-pi.org%2Fblog%2Fbitwa-warszawska-cud-nad-wisla) [X](https://twitter.com/intent/tweet?url=https%3A%2F%2Fc-pi.org%2Fblog%2Fbitwa-warszawska-cud-nad-wisla&text=Bitwa%20warszawska%20%281920%29%20-%20Cud%20nad%20Wis%C5%82%C4%85) Więcej z: [XX wiek](https://c-pi.org/os-czasu#xx-wiek) [Bitwy i wojny](https://c-pi.org/tematy#bitwy-i-wojny) [Polska](https://c-pi.org/mapa#bitwa-warszawska-cud-nad-wisla "Pokaż na mapie") --- ## Navigation - Parent: [Blog](https://c-pi.org/blog.md) - Previous: [Wielki głód na Ukrainie (1932-1933) - Hołodomor](https://c-pi.org/blog/wielki-glod-na-ukrainie-holodomor.md) - Next: [System Metternicha - ład w Europie po Napoleonie](https://c-pi.org/blog/reformy-klemensa-von-metternicha.md)