--- title: 'Drugi rozbiór Polski (1793) - Rosja i Prusy dzielą Rzeczpospolitą' url: 'https://c-pi.org/blog/drugi-rozbor-polski-1793' markdown: 'https://c-pi.org/blog/drugi-rozbor-polski-1793.md' date: '2026-06-17' description: 'Drugi rozbiór Polski w 1793 roku był konsekwencją uchwalenia Konstytucji 3 maja i ingerencji Rosji oraz Prus. Dowiedz się, jak doszło do podziału...' taxonomy: category: - blog tag: - 'Drugi rozbiór Polski' - 'Rozbiory Polski' - 'Rzeczpospolita Obojga Narodów' - 'Historia Polski' - 'Konstytucja 3 maja' - 'Katarzyna II' - 'Fryderyk Wilhelm II' - 'Sejm grodzieński' - 'Stanisław August Poniatowski' --- ![Patent obwieszczający zabór pruski (1793)](https://c-pi.org/images/1/4/d/0/b/14d0bc62629ab1aff4a3db7e463c0f065507f5e4-drugi-rozbor-polski-1793-1.webp) Patent obwieszczający zabór pruski (1793). Fot. Public domain / Wikimedia Commons XVIII wiek · 1793 r. · Polska # [Drugi rozbiór Polski (1793) - Rosja i Prusy dzielą Rzeczpospolitą](https://c-pi.org/blog/drugi-rozbor-polski-1793) Drugi rozbiór Polski w 1793 roku był konsekwencją uchwalenia Konstytucji 3 maja i ingerencji Rosji oraz Prus. 17 czerwca 2026 (akt. 20.10.2026)Tekst: [AI, sprawdzony automatycznie](https://c-pi.org/o-stronie#metodologia)7 min czytania[Jak sprawdzamy fakty](https://c-pi.org/jak-weryfikujemy-tresci) W skrócie - Drugi rozbiór Polski w 1793 roku był konsekwencją uchwalenia Konstytucji 3 maja i ingerencji Rosji oraz Prus. - Traktat podziałowy podpisano 23 stycznia 1793 roku, a Rzeczpospolita straciła około 287 000 km² terytorium. - Główne przyczyny to obawa Katarzyny II i Fryderyka Wilhelma II przed wzmocnieniem Polski oraz zawiązanie konfederacji targowickiej. - Rozbiór doprowadził do dalszego osłabienia państwa polskiego i utrwalenia dominacji mocarstw ościennych. Rzeczpospolita Obojga Narodów w XVIII wieku zmagała się z wewnętrznymi sporami oraz ingerencją sąsiednich mocarstw. Próba naprawy państwa poprzez uchwalenie Konstytucji 3 maja stała się dla Rosji i Prus pretekstem do zbrojnej interwencji. W 1793 roku oba państwa dokonały drugiego rozbioru, co doprowadziło do utraty znacznej części terytorium Rzeczypospolitej i pogłębienia kryzysu jej państwowości. W liczbachW wyniku drugiego rozbioru Rzeczpospolita Obojga Narodów utraciła około 287 000 km² terytorium, co stanowiło znaczną część jej powierzchni. Karta wydarzeniadane: Wikidata i źródła artykułu Data23.01.1793 StronyImperium Rosyjskie · Prusy CzęśćRozbiory Polski ## Kluczowe fakty - **Kiedy?** Traktat podziałowy podpisano **23 stycznia 1793 roku**. Sejm grodzieński ratyfikował cesję terytoriów w lipcu i wrześniu 1793 roku. - **Gdzie?** Rozbiór dotyczył terytorium **Rzeczypospolitej Obojga Narodów**. Tereny te zostały podzielone między **Królestwo Prus** i **Imperium Rosyjskie**. - **Kto?** Główne strony konfliktu to **Rzeczpospolita Obojga Narodów** (reprezentowana przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i sejm), **Imperium Rosyjskie** (pod wodzą carycy Katarzyny II) oraz **Królestwo Prus** (pod wodzą króla Fryderyka Wilhelma II). - **Wynik?** Znaczna utrata terytorium przez Rzeczpospolitą (łącznie ok. 287 000 km²), osłabienie państwa, utrwalenie rosyjskiej i pruskiej dominacji, a także kompromitacja stronnictw politycznych w Polsce. ## Tło i przyczyny drugiego rozbioru Drugi rozbiór Polski nie był wydarzeniem nagłym, lecz kulminacją procesów trwających od lat. Bezpośrednim impulsem do podjęcia działań przez mocarstwa były wydarzenia związane z **uchwaleniem Konstytucji 3 maja w 1791 roku**. Ten ambitny projekt reformatorski, mający na celu wzmocnienie państwa polskiego i uniezależnienie go od wpływów zewnętrznych, został odebrany przez Rosję i Prusy jako zagrożenie. Caryca **Katarzyna II**, która uważała Rzeczpospolitą za swoją strefę wpływów, a nawet "wasalną" Rzeczpospolitą, widziała w reformach zagrożenie dla swojej dominacji. Podobnie król pruski **Fryderyk Wilhelm II**, choć początkowo mógł być zainteresowany współpracą z Polską, ostatecznie uznał, że silniejsza Rzeczpospolita nie leży w interesie Prus. Bezpośrednim pretekstem do działania stała się **wojna polsko-rosyjska w 1792 roku**. Po uchwaleniu Konstytucji 3 maja, część magnatów polskich, niezadowolonych z reform, zawiązała **[konfederację targowicką](https://c-pi.org/blog/konfederacja-targowicka-zdrada-narodowa-upadek-rzeczypospolitej)**, która zwróciła się o pomoc do Rosji. Wobec przewagi wojsk rosyjskich król **Stanisław August Poniatowski** 24 lipca 1792 roku przystąpił do konfederacji targowickiej, co oznaczało koniec obrony konstytucji. Po tym zwycięstwie Rosji, w październiku 1792 roku, król pruski Fryderyk Wilhelm II wysunął żądanie przyłączenia **Wielkopolski** do Prus. Argumentował to potrzebą rekompensaty za niepowodzenia armii pruskiej w wojnie przeciwko rewolucyjnej Francji, w której Prusy walczyły w koalicji z innymi monarchiami europejskimi. Żądanie to szybko przekształciło się w propozycję drugiego rozbioru ziem Rzeczypospolitej między Rosję i Prusy. Warto zaznaczyć, że w tym okresie **Monarchia Habsburgów** (Austria) była zaangażowana w wojnę z rewolucyjną Francją i nie brała bezpośredniego udziału w drugim rozbiorze. Dopiero później, w 1795 roku, Austria przystąpiła do trzeciego rozbioru. UwagaKonfederacja targowicka, zawiązana przez część magnatów polskich, zwróciła się o pomoc do Rosji, co stało się bezpośrednim pretekstem do interwencji zbrojnej i kolejnego rozbioru. ## Traktat petersburski z 23 stycznia 1793 roku Formalną podstawą drugiego rozbioru był traktat podziałowy podpisany **23 stycznia 1793 roku w Petersburgu** przez Rosję Katarzyny II i Prusy Fryderyka Wilhelma II, nazywany niekiedy drugim traktatem petersburskim - pierwszy, z 1772 roku, zapoczątkował [I rozbiór](https://c-pi.org/blog/traktat-rozbiorowy-polski-1772-kulisy-pierwszego-rozbioru). Rzeczpospolita nie była jego stroną. Oba mocarstwa uzgodniły między sobą, że reformy Sejmu Czteroletniego zostaną cofnięte, a każde z nich otrzyma rozległe obszary Rzeczypospolitej. Kolejność wydarzeń bywa myląca: o podziale nie zdecydował sejm grodzieński. Zaborcy porozumieli się w Petersburgu kilka miesięcy wcześniej, a sejm zwołany w czerwcu 1793 roku do Grodna miał jedynie nadać cesji pozór legalności - pod nadzorem rosyjskiego posła **Jakoba Sieversa** i w otoczeniu rosyjskich wojsk. Austria do porozumienia nie przystąpiła. Uczyniła to dopiero w tajnej konwencji z Rosją z **3 stycznia 1795 roku**, zawartej za plecami Prus - tej samej, która przygotowała [trzeci rozbiór](https://c-pi.org/blog/konwencja-o-podziale-polski-1795). ## Przebieg wydarzeń Po podpisaniu traktatu podziałowego między Rosją a Prusami **23 stycznia 1793 roku**, rozpoczęła się realizacja planu rozbioru. Wojska pruskie, pod dowództwem generała **Joachima Heinricha von Möllendorffa**, wkroczyły do Wielkopolski, podczas gdy armia rosyjska zajęła wschodnie tereny Rzeczypospolitej. Wojska polskie w większości wycofywały się z oddawanych ziem, unikając konfrontacji. Jednym z nielicznych aktów oporu była obrona ratusza w **Kargowej**; przez kilka tygodni wpuszczenia wojsk pruskich odmawiał także Gdańsk, zajęty ostatecznie na początku kwietnia 1793 roku. Król pruski **25 marca 1793 roku** wydał patent inkorporacyjny, wzywając mieszkańców zajętych terenów do złożenia hołdu Prusom pod groźbą kary. Kluczowe decyzje dotyczące cesji terytoriów zapadały na **sejmie grodzieńskim**, który obradował w atmosferze przymusu i pod lufami armat wojsk rosyjskich. **22 lipca 1793 roku** deputacja sejmu podpisała traktat z Rosją, na mocy którego Rzeczpospolita zrzekła się znaczących obszarów: - województw: mińskiego, kijowskiego, bracławskiego i podolskiego - części województw: wileńskiego, nowogródzkiego, brzeskolitewskiego i wołyńskiego Łącznie Rosja zagarnęła obszar **228 600 km²** zamieszkały przez około **3,056 miliona osób**. Traktat ratyfikowano **19 sierpnia 1793 roku**; obradami sejmu faktycznie kierował rosyjski poseł **Jakob Sievers**. W nocy z **22 na 23 września 1793 roku** sejm grodzieński, w obecności rosyjskiego generała **Johanna von Rautenfelda** i otoczony przez wojska rosyjskie, w milczeniu przeprowadził cesję terytoriów na rzecz Królestwa Prus - marszałek Stanisław Bieliński uznał milczenie posłów za zgodę (tzw. sejm niemy). Traktat z Prusami podpisano 25 września 1793 roku. Prusy zagarnęły: - Gdańsk i Toruń - województwa: poznańskie, pozostałą część gnieźnieńskiego, kaliskie, sieradzkie, ziemię wieluńską, płockie, brzeskokujawskie, inowrocławskie, ziemię dobrzyńską - części województw: krakowskiego, rawskiego i mazowieckiego Obszar zajęty przez Prusy wynosił **58 400 km²** i zamieszkiwało go około **1,136 miliona osób**. Ostatni sejm Rzeczypospolitej szlacheckiej, obradujący w Grodnie, pod presją zaborców, nie tylko wyraził milczącą zgodę na rozbiór, ale także zawarł 16 października 1793 roku nierównoprawny traktat sojuszniczy z Rosją, który oddawał jej kontrolę nad polityką zagraniczną i wojskiem Rzeczypospolitej, przywrócił **Radę Nieustającą** - organ, który w przeszłości służył interesom Rosji i Prus. Sejm ten rozwiązał również [konfederację targowicką](https://c-pi.org/blog/konfederacja-targowicka-zdrada-narodowa-upadek-rzeczypospolitej), która doprowadziła do klęski państwa, a 23 listopada 1793 roku unieważnił uchwały Sejmu Czteroletniego, w tym Konstytucję 3 maja. Armię zredukowano do ok. 15 tysięcy żołnierzy - opór przeciw tej redukcji stał się bezpośrednim impulsem do wybuchu insurekcji kościuszkowskiej w 1794 roku. ![Mapa II rozbioru Polski (1793)](https://c-pi.org/user/pages/blog/drugi-rozbor-polski-1793/drugi-rozbor-polski-1793-2.webp)*Mapa II rozbioru Polski (1793). Fot. User:Mathiasrex Maciej Szczepańczyk, map based of layers of User:Halibutt translations of User:Alokasta, CC BY-SA 3.0 / Wikimedia Commons* ## Skutki i znaczenie drugiego rozbioru Drugi rozbiór Polski miał katastrofalne skutki dla państwa polskiego i jego obywateli. Rzeczpospolita utraciła ogromne połacie terytorium, co drastycznie osłabiło jej potencjał gospodarczy i militarny. Okrojone państwo stało się jeszcze bardziej zależne od swoich sąsiadów. - **Utrata terytorium i ludności:** Polska straciła ponad 287 000 km² ziemi i miliony obywateli. - **Osłabienie państwowości:** Rzeczpospolita została zredukowana do państwa marionetkowego, pozbawionego realnej suwerenności. - **Kompromitacja elit politycznych:** Konfederacja targowicka i jej zwolennicy ponieśli całkowitą klęskę, a ich działania doprowadziły do zguby państwa. Król Stanisław August Poniatowski również znalazł się w sytuacji bez wyjścia, zmuszony do akceptacji kolejnej tragedii narodowej. - **Utrwalenie ustroju sprzyjającego zaborcom:** W okrojonej Rzeczypospolitej formalnie utrzymano ustrój demokracji szlacheckiej z **prawami kardynalnymi**, które zapewniały słabą władzę królewską i dogodne warunki dla wpływów Rosji i Prus. - **Przygotowanie do trzeciego rozbioru:** Drugi rozbiór, zamiast zaspokoić apetyty zaborców, utorował drogę do całkowitej likwidacji państwa: po upadku [insurekcji kościuszkowskiej](https://c-pi.org/blog/insurekcja-kosciuszkowska-ostatnia-proba-ratowania-rzeczypospolitej) Rosja, Prusy i Austria przeprowadziły w 1795 roku trzeci rozbiór. Caryca Katarzyna II widziała w rozbiorze karę za "niewierność" Rzeczypospolitej, a obie monarchie rozbiorowe oczyściły sobie tym samym pole do dalszych działań, w tym do rozprawy z rewolucyjną Francją. ## Oś czasu - **1791:** Uchwalenie [Konstytucji 3 maja](https://c-pi.org/blog/konstytucja-3-maja-znaczenie-pierwsza-w-europie). - **1792:** Konfederacja targowicka i interwencja rosyjska; 24 lipca król Stanisław August Poniatowski przystępuje do Targowicy. - **Październik 1792:** Król pruski Fryderyk Wilhelm II wysuwa żądanie przyłączenia Wielkopolski. - **23 stycznia 1793:** Podpisanie traktatu podziałowego między Rosją a Prusami. - **Styczeń 1793:** Wojska pruskie wkraczają do Wielkopolski. - **25 marca 1793:** Król pruski wydaje patent inkorporacyjny. - **22 lipca 1793:** Sejm grodzieński podpisuje traktat z Rosją o cesji terytoriów. - **19 sierpnia 1793:** Ratyfikacja traktatu z Rosją. - **22/23 września 1793:** Sejm grodzieński w milczeniu przeprowadza cesję terytoriów na rzecz Prus. - **23 listopada 1793:** Sejm grodzieński unieważnia akty Sejmu Czteroletniego, w tym Konstytucję 3 maja. - **24 marca 1794:** Tadeusz Kościuszko ogłasza w Krakowie akt powstania - początek insurekcji kościuszkowskiej. - **3 stycznia 1795:** Tajna konwencja austriacko-rosyjska o III rozbiorze Polski. ![Mapa ziem zagarniętych przez zaborców w II rozbiorze Polski](https://c-pi.org/user/pages/blog/drugi-rozbor-polski-1793/drugi-rozbor-polski-1793-3.webp)*Mapa ziem zagarniętych przez zaborców w II rozbiorze Polski. Fot. User:Mathiasrex, Maciej Szczepańczyk, CC BY 3.0 / Wikimedia Commons* ## Najczęściej zadawane pytania - **Kto był głównym inicjatorem drugiego rozbioru Polski?**Głównymi inicjatorami byli caryca Katarzyna II (Rosja) i król Fryderyk Wilhelm II (Prusy). Bezpośrednim pretekstem była wojna polsko-rosyjska 1792 roku i interwencja rosyjska po uchwaleniu Konstytucji 3 maja. - **Czy Austria brała udział w drugim rozbiorze?**Nie, w przeciwieństwie do pierwszego i trzeciego rozbioru, Austria nie brała bezpośredniego udziału w drugim rozbiorze. Była wówczas zajęta wojną z rewolucyjną Francją. - **Jakie były główne ziemie utracone przez Polskę w drugim rozbiorze?**Polska utraciła znaczną część swoich ziem, w tym Wielkopolskę, Gdańsk, Toruń, a także rozległe tereny na wschodzie, takie jak województwa mińskie, kijowskie, bracławskie i podolskie. - **Jaki był cel drugiego rozbioru z perspektywy Rosji i Prus?**Dla Rosji był to sposób na ukaranie Polski za "niewierność" i umocnienie swojej dominacji. Dla Prus była to okazja do zdobycia nowych terytoriów i wzmocnienia swojej pozycji w regionie, a także rekompensata za zaangażowanie w wojnę z Francją. Obie monarchie dążyły też do osłabienia Rzeczypospolitej, aby zapobiec jej potencjalnemu odrodzeniu i umocnieniu. - **Czym był traktat petersburski z 1793 roku?**To traktat podziałowy zawarty 23 stycznia 1793 roku w Petersburgu przez Rosję i Prusy, nazywany niekiedy drugim traktatem petersburskim. Był formalną podstawą drugiego rozbioru. Rzeczpospolita nie była jego stroną, a cesję zatwierdził pod przymusem sejm grodzieński latem 1793 roku. ## Podsumowanie Drugi rozbiór Polski w 1793 roku był tragicznym wydarzeniem, które znacząco przybliżyło Rzeczpospolitą do jej ostatecznego upadku. Był to wynik połączenia wewnętrznych słabości państwa, błędnych decyzji politycznych oraz bezwzględnej polityki sąsiednich mocarstw. Utrata kolejnych ziem i obywateli, a także kompromitacja elit politycznych, pogłębiły kryzys państwowości i stworzyły warunki do trzeciego, ostatecznego rozbioru w 1795 roku. Wydarzenie to stanowi bolesną lekcję o konsekwencjach braku jedności narodowej i podatności na zewnętrzne naciski w obliczu zagrożenia. ## Sprawdź się Krótki test wiedzy z tego artykułu - kliknij odpowiedź, którą uważasz za poprawną. 1\. Kiedy podpisano traktat podziałowy dotyczący drugiego rozbioru Polski? 2\. Które wydarzenie było bezpośrednim pretekstem do podjęcia działań przez Rosję i Prusy w celu przeprowadzenia drugiego rozbioru Polski? 3\. Które państwo nie brało bezpośredniego udziału w drugim rozbiorze Polski w 1793 roku? Bibliografia- [*II rozbiór Polski*](https://pl.wikipedia.org/wiki/II_rozbi%C3%B3r_Polski), Wikipedia (wersja polska). - [*Second Partition of Poland*](https://en.wikipedia.org/wiki/Second_Partition_of_Poland), Wikipedia (wersja angielska). Dalsza lektura- Robert Howard Lord, *Drugi rozbiór Polski*, Warszawa 1973. - Henryk Olszewski, *Sejm grodzieński 1793 r. jako forum konfliktów ideowych*, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2000. - Barbara Obtułowicz, *Konfederacja targowicka i drugi rozbiór Polski w relacjach dyplomatów hiszpańskich*, „Przegląd Historyczny” 2000. - Henryk Kocój (oprac.), *Targowica i sejm grodzieński 1793 w relacjach posła pruskiego Ludwiga Buchholtza*, Kraków 2004. [Rozbiory Polski](https://c-pi.org/blog/tag:Rozbiory%20Polski#body-wrapper) [Rzeczpospolita Obojga Narodów](https://c-pi.org/blog/tag:Rzeczpospolita%20Obojga%20Narod%C3%B3w#body-wrapper) [Historia Polski](https://c-pi.org/blog/tag:Historia%20Polski#body-wrapper) [Konstytucja 3 maja](https://c-pi.org/blog/tag:Konstytucja%203%20maja#body-wrapper) [Katarzyna II](https://c-pi.org/blog/tag:Katarzyna%20II#body-wrapper) [Stanisław August Poniatowski](https://c-pi.org/blog/tag:Stanis%C5%82aw%20August%20Poniatowski#body-wrapper) Ostatnia aktualizacja: 20.10.2026 · [Zgłoś sprostowanie](mailto:kontakt@c-pi.org?subject=Sprostowanie%3A%20Drugi%20rozbi%C3%B3r%20Polski%20%281793%29%20-%20Rosja%20i%20Prusy%20dziel%C4%85%20Rzeczpospolit%C4%85) · [Jak weryfikujemy treści](https://c-pi.org/jak-weryfikujemy-tresci) · ## Inne wydarzenia: Rozbiory Polski - [Trzeci rozbiór Polski (1795) - koniec Rzeczypospolitej](https://c-pi.org/blog/konwencja-o-podziale-polski-1795) (1795) - [Pierwszy rozbiór Polski (1772) - jak do niego doszło?](https://c-pi.org/blog/traktat-rozbiorowy-polski-1772-kulisy-pierwszego-rozbioru) (1772) Udostępnij: [Facebook](https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fc-pi.org%2Fblog%2Fdrugi-rozbor-polski-1793) [X](https://twitter.com/intent/tweet?url=https%3A%2F%2Fc-pi.org%2Fblog%2Fdrugi-rozbor-polski-1793&text=Drugi%20rozbi%C3%B3r%20Polski%20%281793%29%20-%20Rosja%20i%20Prusy%20dziel%C4%85%20Rzeczpospolit%C4%85) Więcej z: [XVIII wiek](https://c-pi.org/os-czasu#xviii-wiek) [Rozbiory i zabory](https://c-pi.org/tematy#rozbiory-i-zabory) [Polska](https://c-pi.org/mapa#drugi-rozbor-polski-1793 "Pokaż na mapie") --- ## Navigation - Parent: [Blog](https://c-pi.org/blog.md) - Previous: [Powstanie warszawskie - heroizm i tragedia stolicy](https://c-pi.org/blog/powstanie-warszawskie-heroizm-tragedia-stolicy.md) - Next: [Konfederacja targowicka - zdrada i upadek](https://c-pi.org/blog/konfederacja-targowicka-zdrada-narodowa-upadek-rzeczypospolitej.md)