--- title: 'Akademia Krakowska - pierwszy uniwersytet w Polsce' url: 'https://c-pi.org/blog/powstanie-akademii-krakowskiej' markdown: 'https://c-pi.org/blog/powstanie-akademii-krakowskiej.md' date: '2026-06-16' description: 'Odkryj historię powstania Akademii Krakowskiej, pierwszego uniwersytetu w Polsce, założonego przez Kazimierza III Wielkiego w 1364 roku. Dowiedz się o jego reaktywacji i rozwoju.' taxonomy: category: - blog tag: - 'Akademia Krakowska' - 'Uniwersytet Jagielloński' - 'Kazimierz III Wielki' - 'Historia Polski' - 'Edukacja w Polsce' - Średniowiecze - 'Jadwiga Andegaweńska' --- ![Pieczęć Uniwersytetu Jagiellońskiego z 1420 roku.](https://c-pi.org/images/f/c/1/a/3/fc1a30aa9c2d09b3d29632ac8e6dd4f50086bf16-powstanie-akademii-krakowskiej-1-0803.webp) Pieczęć Uniwersytetu Jagiellońskiego z 1420 roku. Fot. NN, Public domain / Wikimedia Commons Średniowiecze · 1364 r. · Polska # [Akademia Krakowska - pierwszy uniwersytet w Polsce](https://c-pi.org/blog/powstanie-akademii-krakowskiej) Odkryj historię powstania Akademii Krakowskiej, pierwszego uniwersytetu w Polsce, założonego przez Kazimierza III Wielkiego w 1364 roku. Dowiedz się o jego reaktywacji i rozwoju. 16 czerwca 2026 (akt. 22.10.2026)Tekst: [AI, sprawdzony automatycznie](https://c-pi.org/o-stronie#metodologia)7 min czytania[Jak sprawdzamy fakty](https://c-pi.org/jak-weryfikujemy-tresci) W skrócie - Uniwersytet Jagielloński, założony w 1364 roku, był pierwszą uczelnią w Polsce i drugą w Europie Środkowej. - Inicjatywa króla Kazimierza III Wielkiego miała na celu wzmocnienie państwa poprzez rozwój edukacji i kształcenie kadr. - Uczelnia wzorowana była na włoskich uniwersytetach, z naciskiem na prawo i medycynę. - Po śmierci fundatora działalność uniwersytetu podupadła, ale został on reaktywowany i odnowiony w późniejszych latach. Powstanie Uniwersytetu Jagiellońskiego w 1364 roku było wydarzeniem o ogromnym znaczeniu dla rozwoju nauki i kultury w Polsce. Był to pierwszy uniwersytet w naszym kraju i drugi w Europie Środkowej, co świadczyło o ambicjach króla Kazimierza III Wielkiego i jego wizji nowoczesnego państwa. Uczelnia ta, mimo burzliwych dziejów, przetrwała wieki, kształtując kolejne pokolenia naukowców, artystów i przywódców. NajważniejszeUniwersytet Jagielloński został założony 12 maja 1364 roku z inicjatywy króla Kazimierza III Wielkiego. Karta wydarzeniadane: Wikidata i źródła artykułu Data12.05.1364 MiejsceKraków (Polska) ## Kluczowe fakty - **Kiedy?** Założony w 1364 roku, reaktywowany około 1390 roku, odnowiony w 1400 roku. - **Gdzie?** Początkowo w Kazimierzu, później w Krakowie. - **Kto?** Fundatorem był król Kazimierz III Wielki. Kluczową rolę w odnowieniu uczelni odegrała królowa [Jadwiga Andegaweńska](https://c-pi.org/blog/koronacja-jadwigi-andegawenskiej-krolowa-polski). - **Wynik?** Utworzenie pierwszej w Polsce i drugiej w Europie Środkowej uczelni typu uniwersyteckiego, która stała się ważnym ośrodkiem nauki i kultury. ## Tło i przyczyny powstania W połowie XIV wieku Polska pod panowaniem **Kazimierza III Wielkiego** przeżywała okres dynamicznego rozwoju. Król dążył do wzmocnienia państwa nie tylko poprzez ekspansję terytorialną i rozwój gospodarczy, ale także poprzez podnoszenie poziomu edukacji i kultury. Wzorując się na innych europejskich ośrodkach, dostrzegł potrzebę stworzenia w Polsce instytucji, która kształciłaby wykwalifikowanych prawników, lekarzy i uczonych, niezbędnych do sprawnego funkcjonowania państwa. Założenie uniwersytetu było odpowiedzią na te potrzeby. **Studium generale**, jak wówczas nazywano uniwersytety, miało być miejscem, gdzie zdobywano by wiedzę na najwyższym ówczesnym poziomie. Wybór Krakowa na siedzibę uczelni nie był przypadkowy - miasto było już ważnym ośrodkiem politycznym i gospodarczym Królestwa Polskiego. ![Collegium Maius, najstarszy budynek Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.](https://c-pi.org/user/pages/blog/powstanie-akademii-krakowskiej/powstanie-akademii-krakowskiej-2-0803.webp)*Collegium Maius, najstarszy budynek Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Fot. Cancre, CC BY-SA 3.0 / Wikimedia Commons* W liczbachUniwersytet w Krakowie był drugim uniwersytetem w Europie Środkowej, ustępując jedynie praskiemu, założonemu w 1348 roku. ## Założenie i pierwsze lata działalności **Uniwersytet w Krakowie** został ufundowany przez **Kazimierza III Wielkiego 12 maja 1364 roku**. Był to drugi uniwersytet w Europie Środkowej, po praskim, założonym w 1348 roku. Początkowo uczelnia składała się z trzech wydziałów: sztuk wyzwolonych, medycyny i prawa. Wzorowano się na uniwersytetach włoskich, co oznaczało położenie nacisku na prawo i medycynę, a brak wydziału teologicznego, który był charakterystyczny dla modelu paryskiego. Ustrój wewnętrzny opierał się na samorządzie studentów, a absolwenci prawa mieli odbywać praktyki sądowe. Niestety, po śmierci króla w 1370 roku i panowaniu jego następcy, Ludwika Węgierskiego, działalność uczelni podupadła. Brak odpowiedniego wsparcia i zainteresowania ze strony władz doprowadził do zaniechania jej funkcjonowania. Z tego wczesnego okresu zachowały się jedynie nieliczne dokumenty, świadczące o początkach krakowskiej nauki. UwagaPo śmierci Kazimierza Wielkiego w 1370 roku, uniwersytet doświadczył okresu upadku z powodu braku wsparcia. ## Reaktywacja i rozwój pod patronatem Jadwigi i Jagiełły Przełom nastąpił dzięki staraniom **królowej Jadwigi Andegaweńskiej**. Około 1390 roku podjęła ona zabiegi o reaktywację uczelni, a w 1391 roku uniwersytet wznowił swoją działalność. Królowa Jadwiga była niezwykle zaangażowana w rozwój krakowskiej nauki. W swoim testamencie zapisała uczelni swój majątek osobisty, a jej klejnoty umożliwiły odnowienie uniwersytetu w 1400 roku. Oficjalne odnowienie uniwersytetu w 1400 roku przez **[Władysława II Jagiełłę](https://c-pi.org/blog/koronacja-wladyslawa-jagiello-polsko-litewska-potega)** przyniosło jego rozbudowę i ukształtowanie pełnego, czterowydziałowego modelu średniowiecznego uniwersytetu. Kluczowym elementem było utworzenie **Wydziału Teologicznego**, który uzyskał papieską zgodę w 1397 roku dzięki zabiegom królowej Jadwigi. Był to niezwykle ważny krok, ponieważ teologia stanowiła wówczas szczyt hierarchii naukowej. Uniwersytet Jagielloński był także pionierski w Europie pod względem utworzenia samodzielnych katedr matematyki i astronomii w 1406 roku. Uczelnia stała się instytucją kościelną, podlegającą biskupowi krakowskiemu jako kanclerzowi, ale posiadała również autonomię prawną i sądowniczą. ![Collegium Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego, zaprojektowane przez Feliksa Księżarskiego.](https://c-pi.org/user/pages/blog/powstanie-akademii-krakowskiej/powstanie-akademii-krakowskiej-3-0803.webp)*Collegium Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego, zaprojektowane przez Feliksa Księżarskiego. Fot. Zygmunt Put Zetpe0202, CC BY-SA 4.0 / Wikimedia Commons* ## Rozkwit Akademii Krakowskiej w XV i XVI wieku Okres XV i początku XVI wieku to **złoty wiek Akademii Krakowskiej**. Uczelnia cieszyła się znakomitą renomą, przyciągając studentów nie tylko z Polski, ale także z zagranicy. W tym czasie rektorami byli tak wybitni uczeni jak **Stanisław ze Skarbimierza** i **Paweł Włodkowic**. Szczególnie znana była krakowska szkoła matematyczna i astrologiczna. W murach uniwersytetu studiował sam **Mikołaj Kopernik**, a wielu późniejszych profesorów zachodnioeuropejskich zdobywało tu wiedzę. Kraków był również ważnym ośrodkiem badań alchemicznych. ## Zmierzch świetności i próby reform Niestety, już około 1460 roku uniwersytet zaczął przeżywać pierwsze oznaki kryzysu. Potrzeba reform dyscyplinarnych i programowych stawała się coraz bardziej widoczna. Władze kościelne i królewskie domagały się rozszerzenia nauczania o nauki przyrodnicze, humanistyczne oraz języki klasyczne. Jednakże, odrzucenie przez władze uniwersytetu nurtów [reformacji](https://c-pi.org/blog/reformacja-rozlam-w-kosciele-katolickim), cenzura druków innowierczych i wyjazd profesorów sympatyzujących z nowymi ideami, spowodowały odpływ studentów zagranicznych. Zmniejszyła się również liczba studentów polskich i litewskich. Bogatsi wybierali studia za granicą, podczas gdy w Krakowie studiowała głównie uboższa młodzież, często uwikłana w problemy dyscyplinarne. Król **Zygmunt I Stary** próbował przeciwdziałać temu trendowi, zakazując wyjazdów na zagraniczne uniwersytety i nagradzając zasłużonych profesorów. Mimo obecności wybitnych postaci jak **Jan Kochanowski** czy **Andrzej Frycz Modrzewski**, upadek uczelni pogłębiał się. Wieki XVII i XVIII przyniosły dalszy kryzys. Uniwersytet uwikłał się w konflikt z jezuitami, a jego pozycja naukowa słabła. Mimo działalności wybitnych uczonych jak **Jan Brożek**, uczelnia traciła na znaczeniu. ## Wielka reforma Szkoły Głównej Koronnej W połowie XVIII wieku podjęto próby modernizacji uczelni, która miała stać się bardziej praktyczna i dostosowana do potrzeb epoki. Wprowadzono nauczanie języków obcych, prawa polskiego, geografii i inżynierii wojskowej. Powstała katedra prawa natury. Szczególnie ważną rolę odegrał **Hugo Kołłątaj**, który w 1777 roku podjął próbę gruntownej reformy. Proponował on przekształcenie uczelni w **Atheneum Augusti** z pięcioma akademiami: Nauk Pięknych, Filozofów, Lekarską, Prawną i Teologiczną. Kołłątaj zakończył nauczanie filozofii scholastycznej, wprowadzając nowe kierunki. Reforma ta, przeprowadzana w ramach działalności **[Komisji Edukacji Narodowej](https://c-pi.org/blog/komisja-edukacji-narodowej-1773-reforma-oswiaty)**, objęła także drukarnię uniwersytecką, która publikowała podręczniki dla szkół elementarnych. ## Okres zaborów i odrodzenie Rozbiory Polski stanowiły poważne zagrożenie dla istnienia uniwersytetu. Po wkroczeniu wojsk austriackich podjęto nawet decyzję o jego zamknięciu, ale interwencja uchroniła go przed tym losem, choć jego rola została znacznie ograniczona. W okresie **Rzeczypospolitej Krakowskiej** uniwersytet odgrywał pewną rolę polityczną, ciesząc się autonomią, jednak poziom nauczania i liczba studentów nie wzrosły znacząco. Prawdziwa poprawa nastąpiła dopiero po przyznaniu Galicji autonomii w ramach monarchii austro-węgierskiej w 1867 roku. W tym okresie uczelnia, która otrzymała nazwę **Uniwersytet Jagielloński**, przeżywała drugi okres świetności. Prowadzono tu dynamiczne badania naukowe w dziedzinie nauk przyrodniczych i humanistycznych. Swoje prace prowadzili wybitni naukowcy jak **Karol Olszewski**, **Zygmunt Wróblewski**, **Michał Bobrzyński** czy **Józef Szujski**. W tym czasie zaczęły pojawiać się pierwsze studentki. Kobiety mogły podjąć studia w 1894 roku, początkowo na wydziale farmacji. Na początku XX wieku na uniwersytecie studiowało około 3 tysięcy osób. ## Okres międzywojenny i II wojna światowa Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku, Uniwersytet Jagielloński stał się jednym z najważniejszych ośrodków akademickich w kraju. Wiele innych nowo powstałych uczelni czerpało z kadry profesorskiej krakowskiej i lwowskiej. W okresie międzywojennym uniwersytet był rozbudowywany, powstał m.in. nowy gmach Biblioteki Jagiellońskiej. Jednakże, okres ten nie był wolny od problemów. Kryzys ekonomiczny i napięcia polityczne dotknęły również uczelnię. W latach 1937/38 wprowadzono zasadę **numerus clausus**, ograniczającą liczbę studentów pochodzenia żydowskiego. Najtrudniejszym momentem w historii uniwersytetu był wybuch II wojny światowej. 6 listopada 1939 roku niemieccy okupanci przeprowadzili **Sonderaktion Krakau**, aresztując i wywożąc do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen 144 profesorów i asystentów. Wielu z nich zginęło. W czasie wojny uniwersytet był zamknięty, ale działało **Tajne Nauczanie**, w którym brało udział kilkuset studentów i kilkudziesięciu naukowców. ## Powojenne dzieje i współczesność Po wojnie uniwersytet znalazł się pod kontrolą władz Polski Ludowej. W okresie stalinizmu narzucono doktrynę marksizmu-leninizmu, a niektóre wydziały zostały przekształcone w odrębne uczelnie. Po 1989 roku uczelnia odzyskała częściowo autonomię. Wydarzenia marca 1968 roku przyniosły brutalne stłumienie protestów studenckich. Po transformacji ustrojowej w 1989 roku Uniwersytet Jagielloński odzyskał szerszą autonomię i rozpoczął działalność w nowych warunkach. Dziś jest to jedna z najlepszych uczelni w Polsce, posiadająca trzynaście wydziałów głównych i trzy wydziały Collegium Medicum. Zatrudnia tysiące pracowników naukowych i kształci dziesiątki tysięcy studentów. UJ jest członkiem prestiżowych międzynarodowych organizacji uniwersyteckich. ## Najczęściej zadawane pytania - **Kto założył Uniwersytet Jagielloński?**Uniwersytet został założony z fundacji króla Kazimierza III Wielkiego w 1364 roku. - **Kiedy powstał pierwszy uniwersytet w Polsce?**Pierwszy uniwersytet w Polsce, czyli Studium Generale Cracoviense, został założony w 1364 roku. - **Jakie były pierwotne wydziały Uniwersytetu Krakowskiego?**Początkowo uniwersytet składał się z trzech wydziałów: sztuk wyzwolonych, medycyny i prawa. - **Kto odegrał kluczową rolę w odnowieniu Uniwersytetu Krakowskiego?**Królowa Jadwiga Andegaweńska odegrała kluczową rolę w reaktywacji i odnowieniu uczelni, zapisując jej w testamencie swój majątek. - **Jakie znaczenie dla Polski miało powstanie Akademii Krakowskiej?**Powstanie Akademii Krakowskiej było przełomowym wydarzeniem, które podniosło poziom nauki i kultury w Polsce, kształcąc elity państwowe i naukowe przez wieki. ## Podsumowanie Powstanie **Akademii Krakowskiej** w 1364 roku było wydarzeniem o fundamentalnym znaczeniu dla historii Polski. Jako pierwszy uniwersytet w kraju i drugi w Europie Środkowej, stał się on ostoją nauki, kultury i kształcenia elit. Mimo okresów kryzysu i burzliwych dziejów, uczelnia przetrwała wieki, ewoluując i dostosowując się do zmieniających się czasów. Dziś Uniwersytet Jagielloński jest symbolem ciągłości tradycji akademickiej i ważnym ośrodkiem naukowym o międzynarodowej renomie, a jego historia jest nierozerwalnie związana z historią Polski. ## Sprawdź się Krótki test wiedzy z tego artykułu - kliknij odpowiedź, którą uważasz za poprawną. 1\. Kiedy został ufundowany Uniwersytet Jagielloński? 2\. Kto odegrał kluczową rolę w reaktywacji Uniwersytetu Jagiellońskiego około 1390 roku? 3\. Który wydział został utworzony w Uniwersytecie Jagiellońskim w 1400 roku, uzupełniając model średniowiecznego uniwersytetu? 4\. Kto studiował w Akademii Krakowskiej w okresie jej rozkwitu w XV i XVI wieku? Źródła i dalsza lektura- Pełny artykuł w Wikipedii: [Uniwersytet Jagielloński](https://pl.wikipedia.org/wiki/Uniwersytet_Jagiello%C5%84ski) [Kazimierz III Wielki](https://c-pi.org/blog/tag:Kazimierz%20III%20Wielki#body-wrapper) [Historia Polski](https://c-pi.org/blog/tag:Historia%20Polski#body-wrapper) [Średniowiecze](https://c-pi.org/blog/tag:%C5%9Aredniowiecze#body-wrapper) [Jadwiga Andegaweńska](https://c-pi.org/blog/tag:Jadwiga%20Andegawe%C5%84ska#body-wrapper) Ostatnia aktualizacja: 22.10.2026 · [Zgłoś sprostowanie](mailto:kontakt@c-pi.org?subject=Sprostowanie%3A%20Akademia%20Krakowska%20-%20pierwszy%20uniwersytet%20w%20Polsce) · [Jak weryfikujemy treści](https://c-pi.org/jak-weryfikujemy-tresci) · Udostępnij: [Facebook](https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fc-pi.org%2Fblog%2Fpowstanie-akademii-krakowskiej) [X](https://twitter.com/intent/tweet?url=https%3A%2F%2Fc-pi.org%2Fblog%2Fpowstanie-akademii-krakowskiej&text=Akademia%20Krakowska%20-%20pierwszy%20uniwersytet%20w%20Polsce) Więcej z: [Średniowiecze](https://c-pi.org/os-czasu#sredniowiecze) [Kultura i nauka](https://c-pi.org/tematy#kultura-i-nauka) [Polska](https://c-pi.org/mapa#powstanie-akademii-krakowskiej "Pokaż na mapie") --- ## Navigation - Parent: [Blog](https://c-pi.org/blog.md) - Previous: [Hohenzollernowie - od hrabiów do cesarzy Niemiec](https://c-pi.org/blog/hohenzollernowie-historia-pruskiej-dynastii.md) - Next: [Pierwszy rozbiór Polski (1772) - jak do niego doszło?](https://c-pi.org/blog/traktat-rozbiorowy-polski-1772-kulisy-pierwszego-rozbioru.md)