--- title: 'Pokój Grzymułtowskiego (1686) - podział Ukrainy' url: 'https://c-pi.org/blog/traktat-w-grzymultowach-rozbior-ukrainy-1686' markdown: 'https://c-pi.org/blog/traktat-w-grzymultowach-rozbior-ukrainy-1686.md' date: '2026-07-02' description: 'Traktat w Grzymułtowach z 1686 roku trwale podzielił Ukrainę między Rzeczpospolitą a Carstwo Rosyjskie. Poznaj kluczowe fakty i skutki tego porozumienia.' taxonomy: category: - blog tag: - 'Traktat w Grzymułtowach' - Ukraina - Rzeczpospolita - 'Carstwo Rosyjskie' - 'XVII wiek' - 'historia Polski' - 'pokój wieczysty' - 'Krzysztof Grzymułtowski' - 'Wasilij Golicyn' - 'Marcjan Ogiński' --- ![Traktat Grzymułtowskiego z 1686 roku, kończący wojnę polsko-rosyjską.](https://c-pi.org/images/a/4/7/c/2/a47c216a2130db352f3043579c0526c7a75a8547-traktat-w-grzymultowach-rozbior-ukrainy-1686-1-0803.webp) Traktat Grzymułtowskiego z 1686 roku, kończący wojnę polsko-rosyjską. Fot. autor nieznany, Public domain / Wikimedia Commons XVII wiek · 1686 r. · Polska # [Pokój Grzymułtowskiego (1686) - podział Ukrainy](https://c-pi.org/blog/traktat-w-grzymultowach-rozbior-ukrainy-1686) Traktat w Grzymułtowach z 1686 roku trwale podzielił Ukrainę między Rzeczpospolitą a Carstwo Rosyjskie. Poznaj kluczowe fakty i skutki tego porozumienia. 2 lipca 2026 (akt. 22.10.2026)Tekst: [AI, sprawdzony automatycznie](https://c-pi.org/o-stronie#metodologia)14 min czytania[Jak sprawdzamy fakty](https://c-pi.org/jak-weryfikujemy-tresci) W skrócie - Traktat w Grzymułtowach z 1686 roku trwale podzielił Ukrainę wzdłuż Dniepru między Rzeczpospolitą a Carstwo Rosyjskie. - Rosja uzyskała Ukrainę Lewobrzeżną i Kijów, zobowiązując się do odszkodowania i przystąpienia do Ligi Świętej przeciwko Imperium Osmańskiemu. - Porozumienie to, często niedoceniane, miało kluczowe znaczenie dla przyszłości Europy Wschodniej i relacji polsko-rosyjskich na stulecia. - Tło traktatu stanowiły burzliwe wydarzenia XVII wieku, w tym powstania kozackie i osłabienie Rzeczypospolitej. W drugiej połowie XVII wieku Ukraina stanowiła obszar rywalizacji między Rzecząpospolitą, Carstwem Rosyjskim a Imperium Osmańskim. Losy tego regionu oraz jego mieszkańców były determinowane przez decyzje polityczne podejmowane przez sąsiednie mocarstwa. Ostateczny podział tych ziem przypieczętował traktat w Grzymułtowach z 1686 roku. Porozumienie to trwale zmieniło mapę polityczną Europy Wschodniej i wyznaczyło kierunek relacji polsko-rosyjskich na kolejne stulecia. Karta wydarzenia ## Kluczowe fakty - **Kiedy?** **6 maja 1686 roku**. - **Gdzie?** W Moskwie, w pałacu carskim na Kremlu, podpisany przez delegatów Rzeczypospolitej i Carstwa Rosyjskiego. Traktat bywa nazywany również "pokojem wieczystym" lub "pokojem Grzymułtowskiego", od nazwiska jednego z negocjatorów. - **Kto (główne strony/postacie)?** - **Rzeczpospolita Obojga Narodów**, reprezentowana przez wojewodę poznańskiego **Krzysztofa Grzymułtowskiego** i kanclerza wielkiego litewskiego **Marcjana Ogińskiego**. - **Carstwo Rosyjskie**, reprezentowane przez księcia **Wasilija Golicyna**, faktycznego regenta państwa. - W tle znajdowały się również interesy Kozaków ukraińskich oraz [Imperium Osmańskiego](https://c-pi.org/blog/zalozenie-imperium-osmanskiego-powstanie-nowej-potegi). - **Wynik?** Traktat ostatecznie i trwale podzielił Ukrainę na dwie części, wzdłuż rzeki Dniepr. Ukraina Lewobrzeżna (wraz z Kijowem) przypadła Rosji, a Ukraina Prawobrzeżna (bez Kijowa) pozostała przy Rzeczypospolitej. Rosja w zamian za Kijów zobowiązała się do zapłaty Rzeczypospolitej odszkodowania i przystąpienia do Ligi Świętej, sojuszu antytureckiego. NajważniejszeTraktat w Grzymułtowach, podpisany 6 maja 1686 roku w Moskwie, bywa nazywany "pokojem wieczystym" ze względu na jego długotrwałe konsekwencje dla regionu. ## Tło i przyczyny Aby w pełni zrozumieć wagę Traktatu w Grzymułtowach, musimy cofnąć się o kilka dziesięcioleci i przyjrzeć się burzliwym wydarzeniom, które wstrząsały Europą Wschodnią w XVII wieku. Ten okres, często nazywany "potopem" lub "ruiną", był czasem nieustannych wojen, powstań i zmian granic, które osłabiły Rzeczpospolitą i wyniosły Rosję do roli regionalnej potęgi. ### Kozackie powstania i walka o autonomię Kluczowym elementem układanki była **Ukraina**, rozległe ziemie na wschód od Rzeczypospolitej, zamieszkane przez ludność ruską, wyznającą głównie prawosławie, oraz słynnych **Kozaków**. Kozacy, pierwotnie swobodni wojownicy i osadnicy na pograniczu, z czasem stali się znaczącą siłą militarną i polityczną. Ich rosnące niezadowolenie z dominacji polskiej szlachty, ucisku ekonomicznego i prób narzucenia unii kościelnej (jak **[Unia Brzeska](https://c-pi.org/blog/unia-brzeska-kosciol-unicki-rzeczpospolita) z 1596 roku**, która stworzyła Kościół unicki, łączący prawosławne obrządki z uznaniem zwierzchnictwa papieża) doprowadziło do serii wielkich powstań. Najważniejszym z nich było **[Powstanie Chmielnickiego](https://c-pi.org/blog/powstanie-chmielnickiego-kozacki-bunt-na-kresach) (1648-1657)**, które wstrząsnęło posadami Rzeczypospolitej. Bohdan Chmielnicki, hetman kozacki, dążący do autonomii, a nawet niepodległości Ukrainy, początkowo odnosił spektakularne sukcesy. Jednak w obliczu trudności i braku stałego wsparcia zewnętrznego, w 1654 roku zawarł **Ugodę perejasławską** z carem rosyjskim Aleksym Michajłowiczem. Ugoda ta, różnie interpretowana przez strony (Kozacy widzieli w niej sojusz wojskowy i protektorat, Rosja - akt poddaństwa), otworzyła drzwi do długotrwałej wojny polsko-rosyjskiej i trwale wprowadziła Rosję na scenę polityczną Ukrainy. ### Wojna polsko-rosyjska (1654-1667) i Rozejm w Andruszowie Ugoda perejasławska doprowadziła do wybuchu **wojny polsko-rosyjskiej (1654-1667)**, która zbiegła się w czasie z **[potopem szwedzkim](https://c-pi.org/blog/potop-szwedzki-przyczyny-najazd-rzeczpospolita) (1655-1660)**. Rzeczpospolita, atakowana z wielu stron, znalazła się na skraju upadku. Choć udało jej się odeprzeć Szwedów i odzyskać większość utraconych ziem, wojna z Rosją okazała się znacznie bardziej kosztowna i bolesna. W 1667 roku, po trzynastu latach wyczerpujących walk, strony podpisały **Rozejm w Andruszowie**. Był to punkt zwrotny w historii Europy Wschodniej. Na mocy tego rozejmu: - **Ukraina Lewobrzeżna** (ziemie na wschód od Dniepru) wraz ze Smoleńskiem i Siewierszczyzną przeszła pod panowanie Rosji. - **Ukraina Prawobrzeżna** (ziemie na zachód od Dniepru) pozostała przy Rzeczypospolitej. - **Kijów**, choć leżał na prawym brzegu Dniepru, został oddany Rosji na **dwa lata** (z opcją wykupu lub zwrotu, co nigdy nie nastąpiło). - Obie strony zobowiązały się do wspólnej obrony przed Imperium Osmańskim i Chanatem Krymskim. Rozejm w Andruszowie był dla Rzeczypospolitej upokarzający i stanowił faktyczny, choć teoretycznie tymczasowy, podział Ukrainy. Dla Rosji był to ogromny sukces, otwierający jej drogę do dalszej ekspansji na zachód i południe. ### Imperium Osmańskie wkracza do gry Tymczasem na południu rosła potęga **Imperium Osmańskiego**. Turcja, po chwilowym osłabieniu, ponownie zaczęła ekspansję, zwłaszcza na tereny Ukrainy. Kozacy prawobrzeżni, niezadowoleni z dominacji polskiej i wewnętrznych sporów, szukali wsparcia u sułtana. W 1672 roku, w ramach **wojny polsko-tureckiej (1672-1676)**, Turcy zajęli Podole z twierdzą w Kamieńcu Podolskim, a znaczna część Ukrainy Prawobrzeżnej stała się ich lennem. Rzeczpospolita, choć odniosła spektakularne zwycięstwo pod Chocimiem w 1673 roku (gdzie Jan Sobieski, późniejszy król, pokonał Turków), musiała uznać te straty w **Traktacie w Buczaczu (1672)**, co było kolejnym ciosem. Sytuacja zmieniła się dramatycznie, gdy **Jan III Sobieski** został wybrany królem Polski w 1674 roku. Jego głównym celem stała się walka z Imperium Osmańskim i odzyskanie utraconych ziem. Punktem kulminacyjnym tej polityki była **Odsiecz Wiedeńska w 1683 roku**, gdzie Sobieski na czele wojsk polsko-austriackich rozgromił oblegającą Wiedeń armię turecką. To zwycięstwo dało początek **Wielkiej Wojnie Tureckiej** i powołaniu **Ligi Świętej** - sojuszu Austrii, Rzeczypospolitej, Wenecji i Państwa Kościelnego, mającego na celu wyparcie Turków z Europy. ### Dlaczego Rosja zwlekała z przystąpieniem do Ligi Świętej? Mimo że Rosja również była zagrożona przez Turcję i Chanat Krymski, nie spieszyła się z przystąpieniem do Ligi Świętej. Dlaczego? Carstwo Moskiwskie doskonale zdawało sobie sprawę z osłabienia Rzeczypospolitej i chciało wykorzystać sytuację do ugruntowania swoich zdobyczy na Ukrainie. Kijów, oddany Rosji na mocy Rozejmu w Andruszowie tylko na dwa lata, stał się dla Moskwy symbolem i strategiczną bazą. Rosjanie nie zamierzali go oddawać. Negocjacje w sprawie przystąpienia Rosji do Ligi Świętej były długie i trudne. Rzeczpospolita potrzebowała rosyjskiego wsparcia w walce z Turcją, zwłaszcza na południowo-wschodnich rubieżach. Rosja natomiast stawiała twarde warunki: domagała się **ostatecznego potwierdzenia swoich praw do Ukrainy Lewobrzeżnej i Kijowa**, a także uznania jej protektoratu nad prawosławnymi w Rzeczypospolitej. Car Wasilij Golicyn, de facto rządzący Rosją w imieniu małoletnich carów Iwana V i Piotra I, widział w tym idealną okazję do trwałego uregulowania kwestii ukraińskiej na korzyść Moskwy. Dla Rzeczypospolitej była to trudna decyzja. Oddanie Kijowa na zawsze było bolesne, ale alternatywą było prowadzenie wojny z Turcją w osamotnieniu, co wydawało się niemożliwe. Zwycięstwo wiedeńskie dało nadzieję na odzyskanie Podola i innych utraconych ziem, ale wymagało szerokiej koalicji. Ostatecznie, Jan III Sobieski, stawiając interesy antytureckie ponad roszczenia terytorialne do Kijowa, zgodził się na negocjacje, które miały przypieczętować podział Ukrainy. ![Mapa Rzeczypospolitej Obojga Narodów w 1686 roku, ukazująca terytoria objęte traktatem.](https://c-pi.org/user/pages/blog/traktat-w-grzymultowach-rozbior-ukrainy-1686/traktat-w-grzymultowach-rozbior-ukrainy-1686-2-0803.webp)*Mapa Rzeczypospolitej Obojga Narodów w 1686 roku, ukazująca terytoria objęte traktatem. Fot. Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to Mathiasrex (w oparciu o szablon praw autorskich)., CC BY-SA 3.0 / Wikimedia Common* ## Przebieg wydarzeń Negocjacje dotyczące traktatu w Grzymułtowach były długie, skomplikowane i pełne napięć. Rozpoczęły się w 1685 roku w Moskwie, a delegacja Rzeczypospolitej, na której czele stali wojewoda poznański **Krzysztof Grzymułtowski** i kanclerz wielki litewski **Marcjan Ogiński**, miała przed sobą arcytrudne zadanie. Z jednej strony, musieli uzyskać zgodę Rosji na przystąpienie do Ligi Świętej, co było kluczowe dla realizacji planów Sobieskiego odzyskania ziem utraconych na rzecz Turcji. Z drugiej strony, mieli bronić interesów Rzeczypospolitej na Ukrainie, zwłaszcza w kwestii Kijowa. ### Rosyjska presja i polskie dylematy Rosjanie, świadomi słabej pozycji negocjacyjnej Rzeczypospolitej, wykorzystywali każdą okazję do wzmocnienia swoich żądań. Książę **Wasilij Golicyn**, który prowadził negocjacje ze strony rosyjskiej, był zdeterminowany, aby uregulować kwestię Ukrainy raz na zawsze i na korzyść Moskwy. Wiedział, że Jan III Sobieski potrzebuje rosyjskiego sojusznika w walce z Imperium Osmańskim, a czas grał na korzyść Rosji. Głównym punktem spornym był **Kijów**. Zgodnie z Rozejmem w Andruszowie z 1667 roku, miasto to miało pozostać pod kontrolą rosyjską tylko przez dwa lata. Minęło już niemal dwadzieścia lat, a Rosja nie miała zamiaru go zwracać. Dla Rzeczypospolitej oddanie Kijowa na stałe było symbolicznym i strategicznym ciosem. Kijów był historyczną stolicą Rusi, ważnym ośrodkiem prawosławia i kluczową twierdzą na Dnieprze. Polscy negocjatorzy początkowo próbowali argumentować, że Kijów powinien wrócić do Rzeczypospolitej, lub chociaż zostać miastem neutralnym. Jednak rosyjska strona była nieugięta. Dodatkowo, Rosjanie domagali się: - **Oficjalnego uznania ich panowania nad Ukrainą Lewobrzeżną**, co już de facto miało miejsce od Andruszowa. - **Wypłaty przez Rzeczpospolitą znacznej sumy pieniędzy** w zamian za Kijów, co miało nadać legalności rosyjskiemu posiadaniu miasta. - **Uznania prawa cara do opieki nad prawosławnymi w Rzeczypospolitej**, co stanowiło otwarcie furtki do ingerencji w wewnętrzne sprawy państwa polsko-litewskiego. - **Zobowiązania Rzeczypospolitej do zniszczenia Kozaków Zaporoskich**, jeśli ci nie podporządkują się Rosji. Polscy negocjatorzy próbowali grać na zwłokę, licząc na zmianę sytuacji politycznej lub na ustępstwa Moskwy. Jednak presja czasu i potrzeba sojusznika w walce z Turcją były zbyt silne. Sobieski, choć z bólem serca, ostatecznie zgodził się na warunki rosyjskie, uznając, że sojusz antyturecki jest priorytetem, a odzyskanie Kijowa w tamtym momencie nierealne. ### Podpisanie traktatu Po wielu miesiącach trudnych rokowań, 6 maja 1686 roku, w Moskwie, doszło do podpisania traktatu, który przeszedł do historii jako **Traktat w Grzymułtowach** (lub "pokój wieczysty"). Jego główne postanowienia były następujące: 1. **Podział Ukrainy:** - **Ukraina Lewobrzeżna** (ziemie na wschód od Dniepru) wraz z miastem **Kijów** została ostatecznie i bezpowrotnie przyłączona do Carstwa Rosyjskiego. - **Ukraina Prawobrzeżna** (ziemie na zachód od Dniepru) pozostała w granicach Rzeczypospolitej Obojga Narodów. - Pas ziem na południe od Kijowa, wzdłuż Dniepru, tzw. **Zaporoże**, miało pozostać wspólnym protektoratem obu państw, z prawem Kozaków Zaporoskich do swobodnego wyboru hetmana. W praktyce jednak, wpływ Rosji na Zaporoże stopniowo rósł. 2. **Odszkodowanie za Kijów:** Rzeczpospolita otrzymała od Rosji **146 tysięcy rubli** (według innych źródeł 146 tysięcy złotych, czyli około 200 tysięcy rubli) w zamian za zrzeczenie się Kijowa. Była to próba nadania transakcji pozoru legalności i zrekompensowania Rzeczypospolitej utraty tak ważnego miasta. 3. **Sojusz antyturecki:** Rosja zobowiązała się do przystąpienia do **Ligi Świętej** i rozpoczęcia działań wojennych przeciwko Imperium Osmańskiemu i Chanatowi Krymskiemu. Miało to odciążyć Rzeczpospolitą na południowo-wschodnich rubieżach i wzmocnić koalicję antyturecką. Rosja podjęła zobowiązanie do prowadzenia corocznych kampanii przeciwko Krymowi. 4. **Wolność religijna:** Traktat zawierał klauzule dotyczące wolności wyznania. Rosja zobowiązała się do ochrony prawosławnych w Rzeczypospolitej, a Rzeczpospolita do ochrony unitów i katolików na terenach podległych Rosji. W praktyce jednak, ta klauzula stała się w przyszłości pretekstem do ingerencji Rosji w wewnętrzne sprawy Rzeczypospolitej pod pozorem obrony prawosławnych. 5. **Neutralność Rosji:** Rosja zobowiązała się do zachowania neutralności w przypadku wojny Rzeczypospolitej ze Szwecją lub Brandenburgią. Podpisanie Traktatu w Grzymułtowach było aktem o ogromnych konsekwencjach. Choć Rzeczpospolita uzyskała w zamian sojusznika w wojnie z Turcją, cena była bardzo wysoka - ostateczne zrzeczenie się Kijowa i utrata dużej części Ukrainy. Dla Rosji był to triumf dyplomatyczny i strategiczny, który ugruntował jej pozycję jako mocarstwa wschodnioeuropejskiego. W liczbachPodział Ukrainy na mocy traktatu był wynikiem dziesięcioleci niestabilności, wojen i powstań kozackich, które osłabiły Rzeczpospolitą i wzmocniły pozycję Rosji. ## Oś czasu - **1596:** **Unia Brzeska** - powstanie Kościoła unickiego, początek napięć religijnych na Ukrainie. - **1648:** **Powstanie Chmielnickiego** - wybuch powstania kozackiego przeciw Rzeczypospolitej. - **1654:** **Ugoda perejasławska** - Kozacy poddają się protekcji cara rosyjskiego, początek wojny polsko-rosyjskiej. - **1654-1667:** **Wojna polsko-rosyjska** o Ukrainę. - **1655-1660:** **Potop szwedzki** - inwazja Szwecji na Rzeczpospolitą. - **1667:** **Rozejm w Andruszowie** - tymczasowy podział Ukrainy, Kijów na dwa lata pod kontrolą Rosji. - **1672:** **[Traktat w Buczaczu](https://c-pi.org/blog/traktat-w-buczaczu-1672-utrata-podola)** - Rzeczpospolita oddaje Podole Turcji i uznaje jej zwierzchnictwo nad częścią Ukrainy Prawobrzeżnej. - **1674:** **Jan III Sobieski** zostaje królem Polski. - **1683:** **Odsiecz Wiedeńska** - zwycięstwo Jana III Sobieskiego nad Turkami, początek Wielkiej Wojny Tureckiej i powstanie Ligi Świętej. - **1685:** Rozpoczęcie negocjacji polsko-rosyjskich w Moskwie. - **6 maja 1686:** **Podpisanie Traktatu w Grzymułtowach** w Moskwie. ## Skutki i znaczenie Traktat w Grzymułtowach z 1686 roku był jednym z najważniejszych dokumentów dyplomatycznych XVII wieku w Europie Wschodniej. Jego konsekwencje były dalekosiężne i trwale ukształtowały losy Rzeczypospolitej, Rosji i Ukrainy na kolejne stulecia. ### Trwały podział Ukrainy Najbardziej bezpośrednim i widocznym skutkiem traktatu było **ostateczne i trwałe przypieczętowanie podziału Ukrainy** wzdłuż Dniepru. Ukraina Lewobrzeżna, ze swoją stolicą w Kijowie, stała się integralną częścią Carstwa Rosyjskiego. Ukraina Prawobrzeżna pozostała w granicach Rzeczypospolitej. Ten podział, który początkowo miał być tymczasowy (na mocy Rozejmu w Andruszowie), stał się faktem politycznym i geograficznym. - **Dla Ukrainy** oznaczało to koniec marzeń o niezależnym państwie kozackim, tzw. Hetmanacie, który był rozdarty między wpływami polskimi, rosyjskimi i tureckimi. Kozacy, którzy walczyli o autonomię, znaleźli się pod dominacją silniejszych sąsiadów. Podział ten doprowadził do dalszej kulturowej i politycznej dyferencjacji regionu, z długoterminowymi konsekwencjami dla kształtowania się ukraińskiej tożsamości narodowej. Lewobrzeżna Ukraina stopniowo traciła swoją autonomię na rzecz centralnej władzy w Moskwie, podczas gdy Prawobrzeżna Ukraina pozostawała w strukturach Rzeczypospolitej, doświadczając odmiennych procesów społecznych i politycznych. ### Wzrost potęgi Rosji Traktat w Grzymułtowach był **ogromnym triumfem dla Carstwa Rosyjskiego**. - **Legitymizacja zdobyczy:** Rosja nie tylko prawnie ugruntowała swoje panowanie nad Ukrainą Lewobrzeżną, ale co najważniejsze, **na stałe uzyskała Kijów**. To miasto, o ogromnym znaczeniu strategicznym, religijnym i historycznym, stało się dla Moskwy symbolem odzyskania "ruskiego dziedzictwa" i potwierdzeniem jej rosnącej roli jako obrońcy prawosławia w regionie. - **Ekspansja na zachód:** Traktat otworzył Rosji drogę do dalszej ekspansji na zachód i południe. Ugruntował jej pozycję jako kluczowego gracza w Europie Wschodniej, co wkrótce miało zostać potwierdzone za panowania Piotra I Wielkiego. - **Wzmocnienie pozycji międzynarodowej:** Przystąpienie do Ligi Świętej i zaangażowanie w wojnę z Turcją pozwoliło Rosji zyskać status pełnoprawnego członka europejskiej koalicji antytureckiej, co podniosło jej prestiż na arenie międzynarodowej. ### Osłabienie Rzeczypospolitej Dla **Rzeczypospolitej Obojga Narodów** traktat był kolejnym, bolesnym krokiem w procesie jej stopniowego osłabienia. - **Utrata terytorialna:** Utrata Kijowa i ziem Lewobrzeżnych była znaczącym ciosem terytorialnym i symbolicznym. Oznaczała rezygnację z części dziedzictwa jagiellońskiego i zmniejszenie wpływów na wschodzie. - **Pretekst do ingerencji:** Klauzule dotyczące ochrony prawosławnych w Rzeczypospolitej, choć pozornie niewinne, stały się w przyszłości wygodnym pretekstem dla Rosji do ingerowania w wewnętrzne sprawy Rzeczypospolitej. Był to jeden z mechanizmów, który doprowadził do późniejszych rozbiorów Polski. - **Początek dominacji rosyjskiej:** Traktat w Grzymułtowach zwiastował początek dominacji Rosji nad Rzecząpospolitą. Już wkrótce, osłabiona wewnętrznie i otoczona przez rosnące potęgi (Rosja, Prusy, Austria), Rzeczpospolita miała stać się przedmiotem, a nie podmiotem polityki międzynarodowej. ### Relacje polsko-rosyjskie Traktat trwale zmienił charakter relacji polsko-rosyjskich. Z rywalizacji o dominację nad Ukrainą i w Europie Wschodniej, relacje te przekształciły się w stopniową, lecz nieubłaganą **dominację Rosji nad Rzecząpospolitą**. Choć formalnie traktat był "wieczystym pokojem" i sojuszem, w rzeczywistości utrwalał nierównowagę sił i otwierał drogę do przyszłej ingerencji Moskwy. ### Konsekwencje dla Ligi Świętej i Wielkiej Wojny Tureckiej Przystąpienie Rosji do Ligi Świętej miało realne znaczenie dla przebiegu **Wielkiej Wojny Tureckiej**. Rosyjskie wyprawy na Krym, choć nie zawsze kończyły się sukcesem, odciągały siły tatarskie i tureckie, co ułatwiało działania Austrii i Rzeczypospolitej na innych frontach. Ostatecznie, wojna ta zakończyła się **pokojem w Karłowicach w 1699 roku**, który był wielkim zwycięstwem Ligi Świętej i oznaczał koniec tureckiej ekspansji w Europie. Rzeczpospolita odzyskała Podole z Kamieńcem Podolskim, ale cena za to zwycięstwo (w postaci utraty Kijowa i części Ukrainy) była już zapłacona. ### Długoterminowe konsekwencje W dłuższej perspektywie, Traktat w Grzymułtowach był jednym z kamieni milowych na drodze do **rozbiorów Polski**. Ugruntował on pozycję Rosji jako gwaranta porządku w Europie Wschodniej i dał jej narzędzia (jak pretekst obrony prawosławnych) do przyszłych ingerencji. Podział Ukrainy na stulecia wpłynął na jej rozwój polityczny, społeczny i kulturowy, utrudniając procesy jednoczenia i kształtowania się nowoczesnego narodu ukraińskiego. Warto wiedziećZrozumienie kontekstu historycznego, w tym powstań kozackich i walki o autonomię, jest kluczowe do pełnego docenienia wagi Traktatu w Grzymułtowach. ## Najczęściej zadawane pytania - **Czy Rzeczpospolita miała jakąś alternatywę dla podpisania Traktatu w Grzymułtowach?**Alternatywą było prowadzenie wojny z Imperium Osmańskim bez wsparcia Rosji, co w ówczesnej sytuacji politycznej i militarnej Rzeczypospolitej było niezwykle ryzykowne i mogło doprowadzić do jeszcze większych strat. Jan III Sobieski uznał sojusz antyturecki za priorytet, nawet kosztem bolesnych ustępstw terytorialnych. - **Jakie znaczenie miał Kijów dla obu stron konfliktu?**Dla Rzeczypospolitej Kijów był ważnym miastem na prawym brzegu Dniepru, historyczną stolicą Rusi i ważnym ośrodkiem prawosławia w jej granicach. Dla Rosji Kijów był symbolem "odzyskania" dziedzictwa ruskiego, kluczową twierdzą strategiczną na Dnieprze i pretekstem do roztoczenia opieki nad całą prawosławną ludnością regionu. - **Czy Traktat w Grzymułtowach był korzystny dla Rzeczypospolitej?**Krótkoterminowo, traktat zapewnił Rzeczypospolitej sojusznika w walce z Imperium Osmańskim, co przyczyniło się do odzyskania Podola i Kamieńca Podolskiego. Długoterminowo jednak, był to akt bardzo niekorzystny. Ugruntował rosyjskie zdobycze terytorialne, osłabił Rzeczpospolitą i stworzył podstawy do przyszłej dominacji Rosji w regionie, co ostatecznie doprowadziło do rozbiorów. - **Jakie były losy Ukrainy po tym traktacie?**Ukraina została trwale podzielona. Lewobrzeżna Ukraina, włączona do Rosji, stopniowo traciła swoją autonomię kozacką. Prawobrzeżna Ukraina pozostała w granicach Rzeczypospolitej, ale również była obszarem niestabilnym, podlegającym wpływom polskim, tureckim i rosyjskim. Podział ten wpłynął na odmienne drogi rozwoju obu części Ukrainy i skomplikował proces kształtowania się jednolitej tożsamości narodowej. ## Podsumowanie Traktat w Grzymułtowach z 1686 roku to dokument, który choć często pozostaje w cieniu bardziej znanych wydarzeń, odegrał fundamentalną rolę w historii Europy Wschodniej. Był to akt, który **ostatecznie przypieczętował podział Ukrainy** wzdłuż Dniepru, oddając jej lewobrzeżną część wraz z Kijowem Carstwu Rosyjskiemu. Dla Rzeczypospolitej Obojga Narodów była to bolesna, choć w ówczesnej sytuacji politycznej wymuszona konieczność, mająca na celu pozyskanie sojusznika w walce z Imperium Osmańskim. Jego znaczenie wykraczało jednak daleko poza doraźne cele. Traktat w Grzymułtowach symbolizował **przesunięcie środka ciężkości politycznej w Europie Wschodniej**. Zaznaczył **rosnącą potęgę Rosji** i jej aspiracje do roli dominującego mocarstwa w regionie, jednocześnie **zwiastując schyłek Rzeczypospolitej**. Utrata Kijowa i części Ukrainy była nie tylko stratą terytorialną, ale także symbolicznym ciosem, który otworzył drogę do przyszłych ingerencji rosyjskich w wewnętrzne sprawy Polski i Litwy, ostatecznie prowadząc do rozbiorów. Dla samej Ukrainy traktat oznaczał koniec nadziei na niezależność i początek długiego okresu podziału i dominacji obcych mocarstw, co miało głęboki wpływ na jej tożsamość i rozwój na stulecia. ## Sprawdź się Krótki test wiedzy z tego artykułu - kliknij odpowiedź, którą uważasz za poprawną. 1\. Która data jest związana z podpisaniem Traktatu w Grzymułtowach? 2\. Kto reprezentował Rzeczpospolitą Obojga Narodów podczas negocjacji Traktatu w Grzymułtowach? 3\. Jaki był główny skutek Traktatu w Grzymułtowach? 4\. Które wydarzenie poprzedziło Traktat w Grzymułtowach i miało kluczowe znaczenie dla podziału Ukrainy? Bibliografia- [*Traktat Grzymułtowskiego*](https://pl.wikipedia.org/wiki/Traktat_Grzymu%C5%82towskiego), Wikipedia (wersja polska). - [*Polish-Russian Peace Treaty (1686)*](https://en.wikipedia.org/wiki/Polish%E2%80%93Russian_Peace_Treaty_(1686)), Wikipedia (wersja angielska). [Ukraina](https://c-pi.org/blog/tag:Ukraina#body-wrapper) [Rzeczpospolita](https://c-pi.org/blog/tag:Rzeczpospolita#body-wrapper) [XVII wiek](https://c-pi.org/blog/tag:XVII%20wiek#body-wrapper) [historia Polski](https://c-pi.org/blog/tag:historia%20Polski#body-wrapper) Ostatnia aktualizacja: 22.10.2026 · [Zgłoś sprostowanie](mailto:kontakt@c-pi.org?subject=Sprostowanie%3A%20Pok%C3%B3j%20Grzymu%C5%82towskiego%20%281686%29%20-%20podzia%C5%82%20Ukrainy) · [Jak weryfikujemy treści](https://c-pi.org/jak-weryfikujemy-tresci) · Udostępnij: [Facebook](https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fc-pi.org%2Fblog%2Ftraktat-w-grzymultowach-rozbior-ukrainy-1686) [X](https://twitter.com/intent/tweet?url=https%3A%2F%2Fc-pi.org%2Fblog%2Ftraktat-w-grzymultowach-rozbior-ukrainy-1686&text=Pok%C3%B3j%20Grzymu%C5%82towskiego%20%281686%29%20-%20podzia%C5%82%20Ukrainy) Więcej z: [XVII wiek](https://c-pi.org/os-czasu#xvii-wiek) [Ustrój, prawo i traktaty](https://c-pi.org/tematy#ustr%C3%B3j-prawo-i-traktaty) [Polska](https://c-pi.org/mapa#traktat-w-grzymultowach-rozbior-ukrainy-1686 "Pokaż na mapie") --- ## Navigation - Parent: [Blog](https://c-pi.org/blog.md) - Previous: [Zabór rosyjski - polityka rusyfikacji](https://c-pi.org/blog/zabory-rosyjskie-polityka-rusyfikacji.md) - Next: [Rewolucja agrarna w Anglii - nowe rolnictwo](https://c-pi.org/blog/rewolucja-agrarna-w-anglii.md)