--- title: 'Starożytność - najważniejsze daty i wydarzenia' url: 'https://c-pi.org/na-sprawdzian/starozytnosc' markdown: 'https://c-pi.org/na-sprawdzian/starozytnosc.md' date: '2026-10-16' description: 'Starożytność (do 476) w pigułce: oś czasu, najważniejsze fakty, fiszki i quiz z historii przed sprawdzianem lub maturą.' --- ![](https://c-pi.org/images/6/e/f/6/3/6ef63bf84d3eee3e5f2c84f73a033387568d531b-bitwa-pod-salamin-1.webp) Rozdział I · Historia powszechna # Starożytność do 476Mezopotamia, Egipt, Grecja i Rzym - fundamenty cywilizacji europejskiej. W rozdziale: 23 tematy w kalendarium, fakty do zapamiętania, fiszki i quiz. Bitwa pod Salaminą (480 p.n.e.). Fot. Public domain / Wikimedia Commons · z artykułu [Bitwa pod Salaminą](https://c-pi.org/blog/bitwa-pod-salamin) I ## Kalendarium Najważniejsze wydarzenia rozdziału po kolei **XXXII-XIII**wiek p.n.e. 1. [ ![](https://c-pi.org/images/f/e/d/a/6/feda6c21d372d05aa2edfdee8148b11cabc1bf26-wynalezienie-pisma-klinowego-poczatek-cywilizacj-1.webp) **3200**p.n.e. Wynalezienie pisma klinowego Pismo klinowe, wynalezione w Mezopotamii, zrewolucjonizowało ludzką cywilizację. ](https://c-pi.org/blog/wynalezienie-pisma-klinowego-poczatek-cywilizacji) 2. [ ![](https://c-pi.org/images/f/7/c/b/7/f7cb7f0b3e4ee302f09aec4398a72adc33a4e28c-bitwa-pod-kadesz-starcie-imperiow-starozytnych-1.webp) **1274**p.n.e. Bitwa pod Kadesz Bitwa pod Kadesz (1274 p.n.e.) była starciem między Egiptem Ramzesa II a Hetytami Muwatallisa II, zakończonym patem. ](https://c-pi.org/blog/bitwa-pod-kadesz-starcie-imperiow-starozytnych) 3. [ ![](https://c-pi.org/images/0/e/4/2/8/0e4280807a74e36cd6b148c489e5423352d988c1-wojna-trojanska-mit-czy-historia-1.webp) **1258**p.n.e. Wojna trojańska Wojna Trojańska, trwająca dziesięć lat, była epickim konfliktem między Achajami a mieszkańcami Troi. ](https://c-pi.org/blog/wojna-trojanska-mit-czy-historia) **XII-VI**wiek p.n.e. 1. [ ![](https://c-pi.org/images/f/f/6/3/d/ff63d1bce38c6cc74687eb2664509b8d95d3750f-powstanie-krolestwa-izraela-zjednoczenie-plemion-1.webp) **1200**p.n.e. Utworzenie Królestwa Izraela Królestwo Izraela powstało w X wieku p.n.e. z luźnej konfederacji plemion izraelskich. ](https://c-pi.org/blog/powstanie-krolestwa-izraela-zjednoczenie-plemion) 2. [ ![](https://c-pi.org/images/7/6/f/d/2/76fd208d837d7261b5d4f1df1e96075e4ca6541d-panowanie-sargonidow-apogeum-asyrii-1.webp) **722**p.n.e. Panowanie Sargonidów Dynastia Sargonidów rządziła Imperium Nowoasyryjskim przez ponad sto lat, od 722 do 609 p.n.e. ](https://c-pi.org/blog/panowanie-sargonidow-apogeum-asyrii) 3. [ ![](https://c-pi.org/images/a/5/2/9/c/a529cab393a9ed2e68197c290616ad45599d9377-reformy-solona-w-atenach-fundamenty-demokracji-1.webp) **594**p.n.e. Reformy Solona w Atenach Solon, ateński ustawodawca i poeta, przeprowadził kluczowe reformy w 594 p.n.e., ratując Ateny przed upadkiem i kładąc podwaliny pod demokrację. ](https://c-pi.org/blog/reformy-solona-w-atenach-fundamenty-demokracji) 4. [ ![](https://c-pi.org/images/3/2/4/1/7/32417eefac9f6411bc4b1d3bed502ba2067486ed-narodziny-tragedii-greckiej-ajschylos-1-0803.webp) **534**p.n.e. Narodziny tragedii greckiej Tragedia grecka wywodzi się z mitów, które służyły do zadawania pytań o świat i bogów. ](https://c-pi.org/blog/narodziny-tragedii-greckiej-ajschylos) **V**wiek p.n.e. 1. [ ![](https://c-pi.org/images/2/0/2/a/8/202a819fc0f6ed1547fd549e4d00df7afd6df289-bitwa-pod-maratonem-triumf-grekow-nad-persami-1.webp) **490**p.n.e. Bitwa pod Maratonem Bitwa pod Maratonem w 490 r. p.n.e. była kluczowym starciem, które uratowało Ateny przed inwazją Imperium Perskiego. ](https://c-pi.org/blog/bitwa-pod-maratonem-triumf-grekow-nad-persami) 2. [ ![](https://c-pi.org/images/2/4/7/0/9/24709dfdea7179dbdf0e22a31a0239dc439f1113-bitwa-pod-salamin-1.webp) **480**p.n.e. Bitwa pod Salaminą Bitwa pod Salaminą w 480 r. p.n.e. była kluczowym zwycięstwem Greków nad Persami. ](https://c-pi.org/blog/bitwa-pod-salamin) 3. [ ![](https://c-pi.org/images/c/8/0/7/a/c807a0b8f938ff295a2b7cf5086e190480acb83d-bitwa-pod-termopilami-heroiczna-obrona-spartansk-1.webp) **480**p.n.e. Bitwa pod Termopilami Bitwa pod Termopilami w 480 r. p.n.e. była militarną klęską Greków, ale stała się symbolem heroicznego poświęcenia. ](https://c-pi.org/blog/bitwa-pod-termopilami-heroiczna-obrona-spartanska) **IV-III**wiek p.n.e. 1. [ ![](https://c-pi.org/images/b/7/1/c/8/b71c86918e4cfbe4f94d105f131c08a60375bb89-powstanie-dynastii-sarmackiej-1.webp) **400**p.n.e. Sarmaci Sarmaci byli potężną konfederacją koczowniczych ludów irańskich, dominującą na stepach Europy Wschodniej od V w. p.n.e. do IV w. n.e. ](https://c-pi.org/blog/powstanie-dynastii-sarmackiej) 2. [ ![](https://c-pi.org/images/9/1/1/e/a/911ea5f08b8283c6ea17bf972d7f9625878d6cc5-akademia-platonska-kolebka-filozofii-zachodniej-1.webp) **387**p.n.e. Akademia Platońska Akademia Platońska, założona około 387 p.n.e. przez Platona w Atenach, była pierwszą instytucją szkolnictwa wyższego na Zachodzie. ](https://c-pi.org/blog/akademia-platonska-kolebka-filozofii-zachodniej) 3. [ ![](https://c-pi.org/images/0/0/1/a/d/001ad3aa48eb51250400273995e6e49077928a00-biblioteka-aleksandryjska-starozytne-centrum-wie-1.webp) **300**p.n.e. Biblioteka Aleksandryjska Biblioteka Aleksandryjska była największym centrum wiedzy starożytnego świata, założonym przez dynastię Ptolemeuszy. ](https://c-pi.org/blog/biblioteka-aleksandryjska-starozytne-centrum-wiedzy) 4. [ ![](https://c-pi.org/images/6/d/a/0/a/6da0ae6865034477f51094d4fab58933c39886e4-bitwa-pod-kannami-klejska-rzymian-1.webp) **216**p.n.e. Bitwa pod Kannami Bitwa pod Kannami w 216 r. p.n.e. była druzgocącym zwycięstwem Hannibala nad liczniejszą armią rzymską. ](https://c-pi.org/blog/bitwa-pod-kannami-klejska-rzymian) **I**wiek p.n.e. 1. [ ![](https://c-pi.org/images/1/2/6/7/5/12675d70b339aaba5d1af62048161796fd293190-powstanie-spartakusa-niewolnicy-walka-wolnosc-1.webp) **73**p.n.e. Powstanie Spartakusa Powstanie Spartakusa (III Wojna Służyła) było największym zrywem niewolników w historii starożytnego Rzymu, trwającym od 73 do 71 r. p.n.e. ](https://c-pi.org/blog/powstanie-spartakusa-niewolnicy-walka-wolnosc) 2. [ ![](https://c-pi.org/images/c/6/5/f/2/c65f28ba72e0690b2a40730abe2264b88528166b-bitwa-pod-akcjum-kleopatra-i-marek-antoniusz-1-0803.webp) **31**p.n.e. Bitwa pod Akcjum Bitwa pod Akcjum, stoczona 2 września 31 roku p.n.e., była decydującym starciem morskim między Oktawianem a Markiem Antoniuszem i Kleopatrą. ](https://c-pi.org/blog/bitwa-pod-akcjum-kleopatra-i-marek-antoniusz) 3. [ ![](https://c-pi.org/images/9/6/5/4/9/9654974e6edf2dd4bdeed22338b595a53ab104e7-smierc-kleopatry-koniec-dynastii-ptolemeuszy-1.webp) **30**p.n.e. Śmierć Kleopatry Kleopatra VII była ostatnią królową Egiptu z dynastii Ptolemeuszy. ](https://c-pi.org/blog/smierc-kleopatry-koniec-dynastii-ptolemeuszy) **I-III**wiek 1. [ ![](https://c-pi.org/images/6/9/c/1/5/69c15584c33c9d1d97c2ff4b0fae43d9abe8a36a-oblezenie-jerozolimy-70-ne-zniszczenie-swiatyni-1.webp) **70** Oblężenie Jerozolimy W roku 70 naszej ery, serce żydowskiego świata, Jerozolima, stało się areną jednego z najbardziej dramatycznych oblężeń w historii starożytności. ](https://c-pi.org/blog/oblezenie-jerozolimy-70-ne-zniszczenie-swiatyni) 2. [ ![](https://c-pi.org/images/b/2/4/7/8/b2478f9779df577140246025fb230e96bc9a8466-poczatki-pismiennictwa-runicznego-1.webp) **150** Początki piśmiennictwa runicznego Runy to najstarsze pismo ludów germańskich, używane od około 150 r. n.e. do celów komunikacyjnych i magicznych. ](https://c-pi.org/blog/poczatki-pismiennictwa-runicznego) 3. [ ![](https://c-pi.org/images/7/6/b/e/d/76bed1fc31b0995b8037e0dee12a8ae0baf8851e-kryzys-wieku-iii-upadek-imperium-rzymskiego-1.webp) **235** Kryzys III wieku Kryzys III wieku (235-284 n.e.) to okres chaosu w Cesarstwie Rzymskim, charakteryzujący się częstymi zmianami cesarzy i zagrożeniem granic. ](https://c-pi.org/blog/kryzys-wieku-iii-upadek-imperium-rzymskiego) **IV**wiek 1. [ ![](https://c-pi.org/images/e/c/2/b/3/ec2b330473b2dbe93856974dbed7b8b77fc476b3-edykt-mediolanski-313-poczatek-tolerancji-religi-1.webp) **313**13 lutego Edykt mediolański Edykt mediolański z 313 roku n.e. zapewnił wolność wyznania chrześcijanom i innym religiom w Cesarstwie Rzymskim, kończąc prześladowania. ](https://c-pi.org/blog/edykt-mediolanski-313-poczatek-tolerancji-religijnej) 2. [ ![](https://c-pi.org/images/c/0/9/a/9/c09a93a83952f8cf095040f24dded4ea37c1b43b-konstantyn-wielki-powstanie-chrzescijanstwa-pans-1.webp) **313**30 kwietnia Konstantyn Wielki Konstantyn I Wielki, panujący od 306 do 337 roku n.e., zrewolucjonizował Cesarstwo Rzymskie i chrześcijaństwo. ](https://c-pi.org/blog/konstantyn-wielki-powstanie-chrzescijanstwa-panstwowego) 3. [ ![](https://c-pi.org/images/1/e/0/4/a/1e04af4fbcfa2dd1c6f72f4a1083b48125b7d955-sobor-nicejski-historia-ujednolicenie-chrzescija-1.webp) **325**19 czerwca Nicejskie wyznanie wiary Nicejskie wyznanie wiary to fundamentalny dokument doktrynalny chrześcijaństwa, ogłoszony 19 czerwca 325 roku podczas obrad I Soboru Nicejskiego. ](https://c-pi.org/blog/sobor-nicejski-historia-ujednolicenie-chrzescijanstwa) II ## Fakty do zapamiętania Karty z katalogu: kiedy, gdzie, kto ### 3200 p.n.e.[Wynalezienie pisma klinowego](https://c-pi.org/blog/wynalezienie-pisma-klinowego-poczatek-cywilizacji) KiedyPismo klinowe było aktywnie używane od wczesnej epoki brązu (około XXXI wieku p.n.e.) do I wieku n.e.... GdziePierwotnie opracowane w południowej Mezopotamii (współczesny Irak), w mieście Uruk... WynikUmożliwiło rozwój administracji, gospodarki, prawa, literatury i nauki... ### 1274 p.n.e.[Bitwa pod Kadesz](https://c-pi.org/blog/bitwa-pod-kadesz-starcie-imperiow-starozytnych) KiedyBitwa miała miejsce w 1274 roku p.n.e., w piątym roku panowania faraona Ramzesa II. GdzieStarcie rozegrało się pod Kadesz, miastem położonym nad rzeką Orontes, w pobliżu jeziora Homs... KtoGłównymi stronami konfliktu były wojska egipskiego Nowego Państwa pod wodzą faraona Ramzesa II oraz armia Hetytów dowodzona przez... ### 1200 p.n.e.[Utworzenie Królestwa Izraela](https://c-pi.org/blog/powstanie-krolestwa-izraela-zjednoczenie-plemion) KiedyProces formowania się królestwa przypada na okres od XI do X wieku p.n.e., z kulminacją w X wieku p.n.e. GdziePołudniowy Lewant, obszar znany jako Ziemia Izraela, obejmujący tereny dzisiejszego Izraela i Palestyny. KtoGłówne postacie to biblijni królowie: Saul, Dawid i Salomon, a także poszczególne plemiona izraelskie. ### 722 p.n.e.[Panowanie Sargonidów](https://c-pi.org/blog/panowanie-sargonidow-apogeum-asyrii) KiedyDynastia Sargonidów panowała od 722 p.n.e. (wstąpienie Sargona II) do 609 p.n.e. (upadek Asyrii). GdzieImperium Nowoasyryjskie, obejmujące starożytny Bliski Wschód, wschodni region Morza Śródziemnego, Azję Mniejszą... KtoGłówni władcy to Sargon II, Sennacheryb, Asarhaddon i Aszurbanipal. ### 594 p.n.e.[Reformy Solona w Atenach](https://c-pi.org/blog/reformy-solona-w-atenach-fundamenty-demokracji) KiedySolon urodził się około 638 p.n.e. i zmarł około 558 p.n.e. Jego kluczowe reformy miały miejsce po objęciu urzędu archonta... GdzieDziałał głównie w Atenach i Attyce, a także odegrał ważną rolę w konflikcie o wyspę Salaminę. KtoGłówną postacią jest Solon, ateński ustawodawca, poeta i filozof, uznawany za jednego z Siedmiu Mędrców Grecji. ### 490 p.n.e.[Bitwa pod Maratonem](https://c-pi.org/blog/bitwa-pod-maratonem-triumf-grekow-nad-persami) KiedyBitwa miała miejsce 10 lub 12 września 490 p.n.e. GdzieRozegrała się pod małą miejscowością Maraton, we wschodniej Attyce, regionie należącym do Aten. KtoStrona grecka: Głównie wojska ateńskie (około 10 tys. ludzi) oraz wspierający ich Platejczycy (około tysiąca). ### 480 p.n.e.[Bitwa pod Salaminą](https://c-pi.org/blog/bitwa-pod-salamin) Kiedy480 rok p.n.e. GdzieCieśnina między lądem stałym a wyspą Salamina w Zatoce Sarońskiej, niedaleko Aten. WynikZwycięstwo znacznie mniej licznych Greków. ### 480 p.n.e.[Bitwa pod Termopilami](https://c-pi.org/blog/bitwa-pod-termopilami-heroiczna-obrona-spartanska) KiedySierpień 480 roku p.n.e. GdzieWąski przesmyk Termopile w Grecji, między górami Kallidromos a Zatoką Maliakos. KtoWojska greckie, dowodzone przez spartańskiego króla Leonidasa, w skład których wchodzili Spartanie, Tespijczycy, Tebańczycy... ### 387 p.n.e.[Akademia Platońska](https://c-pi.org/blog/akademia-platonska-kolebka-filozofii-zachodniej) KiedyAkademia Platońska została założona około 387 p.n.e. przez Platona. GdzieW Atenach, w Grecji, na obszarze dawnego świętego gaju oliwnego, około 1,5 km na północ od bram Dipylon. WynikAkademia stała się pierwszą instytucją szkolnictwa wyższego na Zachodzie, kształtując rozwój filozofii... Pokaż wszystkie karty (18) ### 300 p.n.e.[Biblioteka Aleksandryjska](https://c-pi.org/blog/biblioteka-aleksandryjska-starozytne-centrum-wiedzy) KiedyOd III wieku p.n.e. do IV wieku n.e. (z różnym stopniem aktywności i znaczenia). GdzieAleksandria, Egipt ptolemejski. KtoGłówni fundatorzy i patroni: dynastia Ptolemeuszy (zwłaszcza Ptolemeusz I Soter i Ptolemeusz II Filadelfos). ### 216 p.n.e.[Bitwa pod Kannami](https://c-pi.org/blog/bitwa-pod-kannami-klejska-rzymian) Kiedy2 sierpnia 216 r. p.n.e. GdzieW pobliżu miejscowości Kanny (łac. Cannae) w Apulii, na południu Italii. KtoArmia Kartaginy pod dowództwem Hannibala kontra znacznie liczniejsza armia Republiki Rzymskiej dowodzona przez konsulów Lucjusza... ### 73 p.n.e.[Powstanie Spartakusa](https://c-pi.org/blog/powstanie-spartakusa-niewolnicy-walka-wolnosc) KiedyPowstanie Spartakusa trwało od 73 p.n.e. do 71 p.n.e. GdzieWydarzenia rozgrywały się na Półwyspie Apenińskim, w tym w Kampanii, Apulii i na południu Italii. WynikPowstanie zostało brutalnie stłumione, a jego przywódcy zginęli. ### 31 p.n.e.[Bitwa pod Akcjum](https://c-pi.org/blog/bitwa-pod-akcjum-kleopatra-i-marek-antoniusz) KiedyBitwa rozegrała się 2 września 31 roku p.n.e. GdzieU wejścia do Zatoki Ambrakijskiej, w pobliżu przylądka Akcjum, na Morzu Jońskim (współczesna Grecja). ### 30 p.n.e.[Śmierć Kleopatry](https://c-pi.org/blog/smierc-kleopatry-koniec-dynastii-ptolemeuszy) Kiedy30 rok p.n.e. (śmierć Kleopatry i włączenie Egiptu do Rzymu). GdzieEgipt, głównie Aleksandria. KtoKleopatra VII (ostatnia królowa Egiptu), Oktawian (przyszły cesarz August), Marek Antoniusz (rzymski wódz i kochanek Kleopatry). ### 150[Początki piśmiennictwa runicznego](https://c-pi.org/blog/poczatki-pismiennictwa-runicznego) KiedyNajwcześniejsze pewne inskrypcje runiczne datowane są na około 150 rok n.e.... GdzieRuny były używane przez ludy germańskie w całej Europie Północnej, w tym w Skandynawii, Anglii, Niemczech... WynikRuny stanowiły kluczowy system pisma dla języków germańskich przez wiele stuleci... ### 235[Kryzys III wieku](https://c-pi.org/blog/kryzys-wieku-iii-upadek-imperium-rzymskiego) KiedyKryzys III wieku trwał od 235 roku (zamordowanie cesarza Aleksandra Sewera) do 284 roku (objęcie władzy przez Dioklecjana). GdzieWydarzenia objęły całe Cesarstwo Rzymskie, ze szczególnym uwzględnieniem prowincji granicznych... WynikKryzys zakończył erę pryncypatu i zapoczątkował dominat, czyli rządy absolutne. ### 313[Edykt mediolański](https://c-pi.org/blog/edykt-mediolanski-313-poczatek-tolerancji-religijnej) KiedyPorozumienie, znane współcześnie jako Edykt mediolański, zostało zawarte 13 lutego 313 roku n.e. List Licyniusza... GdzieSpotkanie cesarzy odbyło się w Mediolanie (wówczas Mediolanum), a list Licyniusza został ogłoszony w Nikomedii, stolicy Bitynii. KtoGłównymi stronami byli cesarz zachodniej części imperium Konstantyn I Wielki oraz cesarz Licyniusz... ### 313[Konstantyn Wielki](https://c-pi.org/blog/konstantyn-wielki-powstanie-chrzescijanstwa-panstwowego) KiedyKonstantyn I Wielki panował jako cesarz rzymski od 306 do 337 roku n.e. Urodził się 27 lutego 272 roku, a zmarł 22 maja 337 roku. GdzieUrodził się w Naissus (obecnie Niš, Serbia), w prowincji Mezja Górna. KtoGłówną postacią jest Konstantyn I Wielki, syn oficera armii rzymskiej Flaviusa Constantiusa i Heleny. III ## Fiszki Odpowiedz w myślach, potem odwróć kartę IV ## Sprawdź się 92 pytania z tego rozdziału --- ## Navigation - Parent: [Na sprawdzian i maturę - historia Polski i świata w pigułce](https://c-pi.org/na-sprawdzian.md) - Previous: [Polska Ludowa i przemiany - najważniejsze daty i wydarzenia](https://c-pi.org/na-sprawdzian/polska-ludowa-i-przemiany.md) - Next: [Średniowiecze - najważniejsze daty i wydarzenia](https://c-pi.org/na-sprawdzian/sredniowiecze.md)