--- title: 'Upadek Rzeczypospolitej - najważniejsze daty i wydarzenia' url: 'https://c-pi.org/na-sprawdzian/upadek-rzeczypospolitej' markdown: 'https://c-pi.org/na-sprawdzian/upadek-rzeczypospolitej.md' date: '2026-10-16' description: 'Upadek Rzeczypospolitej (1764-1795) w pigułce: oś czasu, najważniejsze fakty, fiszki i quiz z historii przed sprawdzianem lub maturą.' --- ![](https://c-pi.org/images/2/5/9/5/4/25954f0337466686b80f5bfccbae8176f7171aaa-konstytucja-3-maja-znaczenie-pierwsza-w-europie-1.webp) Rozdział IV · Historia Polski # Upadek Rzeczypospolitej 1764-1795Reformy, Konstytucja 3 maja, konfederacje, insurekcja i trzy rozbiory. W rozdziale: 16 tematów w kalendarium, fakty do zapamiętania, fiszki i quiz. Uchwalenie Konstytucji 3 maja na słynnym obrazie Jana Matejki. Fot. Jan Matejko, Public domain / Wikimedia Commons · z artykułu [Konstytucja 3 maja](https://c-pi.org/blog/konstytucja-3-maja-znaczenie-pierwsza-w-europie) I ## Kalendarium Najważniejsze wydarzenia rozdziału po kolei **XVIII**wiek 1. [ ![](https://c-pi.org/images/4/f/b/2/c/4fb2c6948236beab1fb9d66304a5902c7d5f7ced-konfederacja-barska-powstanie-przeciw-rosji-1.webp) **1768**29 lutego Konfederacja barska Konfederacja barska, zawiązana w 1768 roku, była zbrojnym sprzeciwem polskiej szlachty wobec rosnącego protektoratu Rosji nad Rzecząpospolitą. ](https://c-pi.org/blog/konfederacja-barska-powstanie-przeciw-rosji) 2. [ ![](https://c-pi.org/images/b/1/8/1/b/b181b6b1ac7be492630a350fa676e0e6793d3494-prawa-kardynalne-1768-rosja-ingeruje-w-rzeczposp-1-1018.webp) **1768** Prawa kardynalne Prawa kardynalne, uchwalone w latach 1767-1768, były narzędziem Rosji do utrwalenia słabości Rzeczypospolitej Obojga Narodów. ](https://c-pi.org/blog/prawa-kardynalne-1768-rosja-ingeruje-w-rzeczpospolita) 3. [ ![](https://c-pi.org/images/3/6/2/4/b/3624b01141bef7e06f07a87808f25ef0fa7427c1-traktat-rozbiorowy-polski-1772-kulisy-pierwszego-1.webp) **1772**5 sierpnia Pierwszy rozbiór Polski Pierwszy rozbiór Polski w 1772 roku był aktem prawnym, który doprowadził do utraty przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów 202 800 km² terytorium i 4,281 mln mieszkańców. ](https://c-pi.org/blog/traktat-rozbiorowy-polski-1772-kulisy-pierwszego-rozbioru) 4. [ ![](https://c-pi.org/images/5/7/4/d/0/574d03c09785f87b7398909f937ed0daca4dc8af-zabor-austriacki-galicja-autonomia-i-bieda-1.webp) **1772** Zabór austriacki (Galicja) Galicja, zabór austriacki (1772-1918), była krainą paradoksów: centrum polskiej kultury i nauki, ale jednocześnie regionem biedy i masowej emigracji. ](https://c-pi.org/blog/zabor-austriacki-galicja-autonomia-i-bieda) 5. [ ![](https://c-pi.org/images/f/0/c/d/4/f0cd48de07066bd562b50fecb21d8b75ee5ff1cb-zabory-rosyjskie-polityka-rusyfikacji-1.webp) **1772** Zabór rosyjski Polska utraciła suwerenność w wyniku trzech rozbiorów (1772, 1793, 1795) dokonanych przez Rosję, Prusy i Austrię. ](https://c-pi.org/blog/zabory-rosyjskie-polityka-rusyfikacji) 6. [ ![](https://c-pi.org/images/1/3/9/8/5/13985bcc98c28a5039f0c0afd44fd35d9d17fbdd-komisja-edukacji-narodowej-1773-reforma-oswiaty-1.webp) **1773**14 października Komisja Edukacji Narodowej Komisja Edukacji Narodowej (KEN) powstała w 1773 roku jako odpowiedź na likwidację szkolnictwa prowadzonego przez jezuitów. ](https://c-pi.org/blog/komisja-edukacji-narodowej-1773-reforma-oswiaty) 7. [ ![](https://c-pi.org/images/7/3/4/a/f/734afc0a60f24f66dff6f6e4c2a8b6953ecd8a31-sejm-rozbiorowy-1773-1775-zatwierdzenie-i-rozbio-1.webp) **1773**19 kwietnia Sejm rozbiorowy Sejm rozbiorowy (1773-1775) zalegalizował I rozbiór Polski pod dyktando Rosji, Prus i Austrii, co doprowadziło do utraty 30% terytorium Rzeczypospolitej. ](https://c-pi.org/blog/sejm-rozbiorowy-1773-1775-zatwierdzenie-i-rozbioru) 8. [ ![](https://c-pi.org/images/7/9/6/4/5/79645c507ba3cda95882ac4dbd3d3a2fa4ba1c2b-konstytucja-3-maja-znaczenie-pierwsza-w-europie-1.webp) **1791**3 maja Konstytucja 3 maja Konstytucja 3 maja, uchwalona w 1791 roku, była drugą na świecie i pierwszą w Europie spisaną konstytucją, mającą na celu reformę Rzeczypospolitej Obojga Narodów. ](https://c-pi.org/blog/konstytucja-3-maja-znaczenie-pierwsza-w-europie) 9. [ ![](https://c-pi.org/images/8/a/8/6/b/8a86b25551e5d5221397831220f594d510056ee4-konfederacja-targowicka-zdrada-narodowa-upadek-r-1.webp) **1792**27 kwietnia Konfederacja targowicka Konfederacja Targowicka była spiskiem magnatów, który doprowadził do obalenia Konstytucji 3 Maja. ](https://c-pi.org/blog/konfederacja-targowicka-zdrada-narodowa-upadek-rzeczypospolitej) 10. [ ![](https://c-pi.org/images/6/b/c/8/a/6bc8a06536128aef343989f971aa7b1e4195a8ba-wojna-w-obronie-konstytucji-zmagania-1792-1.webp) **1792**18 maja Wojna w obronie konstytucji Wojna w obronie Konstytucji 3 Maja była ostatnim zrywem niepodległościowym Polski przed drugim rozbiorem. ](https://c-pi.org/blog/wojna-w-obronie-konstytucji-zmagania-1792) 11. [ ![](https://c-pi.org/images/2/4/a/0/5/24a0591aaac9d4d9206c677ce4872e9a9650d3cd-drugi-rozbor-polski-1793-1.webp) **1793**23 stycznia Drugi rozbiór Polski Drugi rozbiór Polski w 1793 roku był konsekwencją uchwalenia Konstytucji 3 maja i ingerencji Rosji oraz Prus. ](https://c-pi.org/blog/drugi-rozbor-polski-1793) 12. [ ![](https://c-pi.org/images/9/2/5/d/7/925d76118bba72c9667de76b4b17111217d20e7a-zabor-pruski-germanizacja-i-rozwoj-gospodarczy-1.webp) **1793** Zabór pruski W drugiej połowie XVIII wieku Rzeczpospolita Obojga Narodów, niegdyś jedno z największych państw Europy, znajdowała się w głębokim kryzysie politycznym i gospodarczym. ](https://c-pi.org/blog/zabor-pruski-germanizacja-i-rozwoj-gospodarczy) 13. [ ![](https://c-pi.org/images/f/9/9/9/f/f999fbdbd57abd18ade9c989da7a4f9721ccf539-insurekcja-kosciuszkowska-ostatnia-proba-ratowan-1-1015.webp) **1794** Insurekcja kościuszkowska Sytuacja Rzeczypospolitej po drugim rozbiorze Polski w 1793 roku była katastrofalna. ](https://c-pi.org/blog/insurekcja-kosciuszkowska-ostatnia-proba-ratowania-rzeczypospolitej) 14. [ ![](https://c-pi.org/images/6/4/a/f/5/64af5e092e5075e13350f76f809b66cfd7e0bf1c-konwencja-o-podziale-polski-1795-1-1018.webp) **1795**24 października Trzeci rozbiór Polski Rzeczpospolita Obojga Narodów zniknęła z mapy Europy w 1795 roku po trzecim rozbiorze. ](https://c-pi.org/blog/konwencja-o-podziale-polski-1795) 15. [ ![](https://c-pi.org/images/e/5/3/7/1/e53718e289a22eece8d3be0aee9ef03e5738d261-ziemianstwo-i-szlachta-w-dobie-zaborow-1.webp) **1795** Ziemiaństwo i szlachta Szlachta polska, stanowiąca przez wieki elitę władzy i kultury, stanęła w obliczu dramatycznych zmian po upadku Rzeczypospolitej. ](https://c-pi.org/blog/ziemianstwo-i-szlachta-w-dobie-zaborow) 16. [ ![](https://c-pi.org/images/d/6/0/9/b/d609b0be7239005a2152f464a14d8d7a5557cd3f-ziemie-polskie-pod-zaborami-zycie-codzienne-1.webp) **1795**25 listopada Ziemie polskie pod zaborami Okres zaborów trwał od 1795 do 1918 roku, kiedy ziemie polskie były podzielone między Prusy, Austrię i Rosję. ](https://c-pi.org/blog/ziemie-polskie-pod-zaborami-zycie-codzienne) II ## Fakty do zapamiętania Karty z katalogu: kiedy, gdzie, kto ### 1768[Konfederacja barska](https://c-pi.org/blog/konfederacja-barska-powstanie-przeciw-rosji) KiedyKonfederacja barska została zawiązana 29 lutego 1768 roku i trwała do 1772 roku. GdziePoczątkowo w twierdzy Bar na Podolu (obecnie Ukraina)... ### 1768[Prawa kardynalne](https://c-pi.org/blog/prawa-kardynalne-1768-rosja-ingeruje-w-rzeczpospolita) KiedyPrawa kardynalne zostały uchwalone w latach 1767-1768 przez Sejm Repninowski w Warszawie. GdzieGłównym miejscem uchwalenia i dyskusji nad Prawami kardynalnymi była Warszawa, w szczególności obrady Sejmu Repninowskiego... KtoPrawa kardynalne zostały narzucone Rzeczypospolitej przez carycę Katarzynę Wielką i rosyjskie siły dowodzone przez księcia... ### 1772[Pierwszy rozbiór Polski](https://c-pi.org/blog/traktat-rozbiorowy-polski-1772-kulisy-pierwszego-rozbioru) KiedyPodpisanie traktatów rozbiorowych nastąpiło 5 sierpnia 1772 roku w Petersburgu. GdzieCesja terytorium Rzeczypospolitej Obojga Narodów odbyła się na rzecz Królestwa Prus... ### 1772[Zabór austriacki (Galicja)](https://c-pi.org/blog/zabor-austriacki-galicja-autonomia-i-bieda) KiedyZabór austriacki trwał od 1772 roku (\[pierwszy rozbiór Polski\](/blog/traktat-rozbiorowy-polski-1772-kulisy-pierwszego-rozbioru))... GdzieObejmował tereny południowej Rzeczypospolitej, w tym Małopolskę, część Podola, Wołynia... WynikPoczątkowa germanizacja, a następnie uzyskanie największej autonomii spośród trzech zaborów... ### 1772[Zabór rosyjski](https://c-pi.org/blog/zabory-rosyjskie-polityka-rusyfikacji) KiedyRozbiory Polski miały miejsce w latach 1772, 1793 i 1795. GdzieZabór rosyjski obejmował wschodnie i centralne tereny dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w tym większość Litwy... WynikCałkowita utrata suwerenności Polski i Litwy, długotrwała polityka rusyfikacji, liczne represje... ### 1773[Komisja Edukacji Narodowej](https://c-pi.org/blog/komisja-edukacji-narodowej-1773-reforma-oswiaty) KiedyKomisja Edukacji Narodowej została powołana 14 października 1773 roku przez Sejm Rozbiorowy i króla Stanisława Augusta. GdzieDziałała na terenie Rzeczypospolitej Obojga Narodów, obejmując swoim zasięgiem Koronę i Wielkie Księstwo Litewskie. WynikKEN stała się pierwszym w Europie ministerstwem edukacji publicznej, zreformowała system szkolnictwa... ### 1773[Sejm rozbiorowy](https://c-pi.org/blog/sejm-rozbiorowy-1773-1775-zatwierdzenie-i-rozbioru) KiedySejm rozbiorowy obradował w latach 1773-1775, a jego obrady rozpoczęły się 19 kwietnia 1773 roku. GdzieWydarzenia miały miejsce w Warszawie, ówczesnej stolicy Rzeczypospolitej Obojga Narodów. WynikSejm zatwierdził I rozbiór Polski, co oznaczało utratę około 30% terytorium Rzeczypospolitej. ### 1791[Konstytucja 3 maja](https://c-pi.org/blog/konstytucja-3-maja-znaczenie-pierwsza-w-europie) KiedyUchwalona 3 maja 1791 roku. GdzieW Warszawie, na Zamku Królewskim, podczas obrad Sejmu Czteroletniego. WynikKonstytucja zmieniła ustrój Rzeczypospolitej na monarchię dziedziczną, ograniczyła demokrację szlachecką... ### 1792[Konfederacja targowicka](https://c-pi.org/blog/konfederacja-targowicka-zdrada-narodowa-upadek-rzeczypospolitej) KiedyKonfederacja została zawiązana 27 kwietnia 1792 roku w Petersburgu, choć oficjalnie ogłoszono ją 14 maja 1792 roku w Targowicy. KtoGłównymi stronami były: konfederaci targowiccy... WynikObalenie reform Konstytucji 3 Maja, wybuch wojny polsko-rosyjskiej 1792 roku, przystąpienie króla do konfederacji... ### 1793[Drugi rozbiór Polski](https://c-pi.org/blog/drugi-rozbor-polski-1793) KiedyTraktat podziałowy podpisano 23 stycznia 1793 roku. GdzieRozbiór dotyczył terytorium Rzeczypospolitej Obojga Narodów. KtoGłówne strony konfliktu to Rzeczpospolita Obojga Narodów (reprezentowana przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i sejm)... ### 1793[Zabór pruski](https://c-pi.org/blog/zabor-pruski-germanizacja-i-rozwoj-gospodarczy) KiedyZabór pruski kształtował się w wyniku trzech rozbiorów Polski w latach 1772, 1793 i 1795. GdzieObejmował zachodnie terytoria dawnej Rzeczypospolitej, w tym Wielkopolskę, Pomorze Gdańskie, Warmię, część Kujaw... WynikPrusy zaanektowały łącznie około 141 400 km² ziemi... ### 1794[Insurekcja kościuszkowska](https://c-pi.org/blog/insurekcja-kosciuszkowska-ostatnia-proba-ratowania-rzeczypospolitej) Kiedy1794 rok. GdzieTerytorium Rzeczypospolitej Obojga Narodów, z głównymi ogniskami walk w Małopolsce, Wielkopolsce, na Litwie i w Warszawie. KtoPolacy i Litwini pod wodzą Tadeusza Kościuszki przeciwko Imperium Rosyjskiemu i Królestwu Pruskiemu. III ## Fiszki Odpowiedz w myślach, potem odwróć kartę IV ## Sprawdź się 62 pytania z tego rozdziału --- ## Navigation - Parent: [Na sprawdzian i maturę - historia Polski i świata w pigułce](https://c-pi.org/na-sprawdzian.md) - Previous: [Rzeczpospolita Obojga Narodów - najważniejsze daty i wydarzenia](https://c-pi.org/na-sprawdzian/rzeczpospolita-obojga-narodow.md) - Next: [Ziemie polskie pod zaborami - najważniejsze daty i wydarzenia](https://c-pi.org/na-sprawdzian/ziemie-polskie-pod-zaborami.md)