--- title: 'Wiek XX - najważniejsze daty i wydarzenia' url: 'https://c-pi.org/na-sprawdzian/wiek-xx' markdown: 'https://c-pi.org/na-sprawdzian/wiek-xx.md' date: '2026-10-16' description: 'Wiek XX (od 1914) w pigułce: oś czasu, najważniejsze fakty, fiszki i quiz z historii przed sprawdzianem lub maturą.' --- ![](https://c-pi.org/images/d/0/f/9/c/d0f9c984adb7d3743ebeb05447af6fc060a6e5e0-mur-berlinski-symbol-zimnej-wojny-1.webp) Rozdział V · Historia powszechna # Wiek XX od 1914Wojny światowe, totalitaryzmy, zimna wojna i jej koniec. W rozdziale: 25 tematów w kalendarium, fakty do zapamiętania, fiszki i quiz. Wschodnioniemieccy robotnicy budowlani wznoszący Mur Berliński w 1961 roku. Fot. National Archives, Public domain / Wikimedia Commons · z artykułu [Mur berliński](https://c-pi.org/blog/mur-berlinski-symbol-zimnej-wojny) I ## Kalendarium Najważniejsze wydarzenia rozdziału po kolei **XX**wiek 1. [ ![](https://c-pi.org/images/d/4/2/d/c/d42dc7faa51aeaf5af61f548e7f955edafae5e16-wielka-wojna-poczatek-xx-wieku-1.webp) **1914**28 lipca I wojna światowa Europa na początku XX wieku była w stanie narastającego napięcia z powodu skomplikowanych sojuszy, rywalizacji mocarstw i wyścigu zbrojeń. ](https://c-pi.org/blog/wielka-wojna-poczatek-xx-wieku) 2. [ ![](https://c-pi.org/images/f/1/3/4/1/f134137dcc9b431f498b56e0193cdbd20719a16d-powstanie-irlandzkie-1916-zryw-wielkanocny-1.webp) **1916**24 kwietnia Powstanie wielkanocne Powstanie Wielkanocne w 1916 roku było zbrojnym zrywem irlandzkich republikanów w Dublinie, mającym na celu uzyskanie niepodległości od Wielkiej Brytanii. ](https://c-pi.org/blog/powstanie-irlandzkie-1916-zryw-wielkanocny) 3. [ ![](https://c-pi.org/images/8/1/3/6/4/813648ca8221544353bb64baae7e33c73d6d8d4c-rewolucja-pazdziernikowa-przewrot-bolszewicki-w-1.webp) **1917**7 listopada Rewolucja październikowa Rewolucja Październikowa, która miała miejsce 7 listopada 1917 roku (według kalendarza gregoriańskiego) w Piotrogrodzie, była zbrojnym przewrotem bolszewików pod wodzą Lenina i Trockiego. ](https://c-pi.org/blog/rewolucja-pazdziernikowa-przewrot-bolszewicki-w-rosji) 4. [ ![](https://c-pi.org/images/4/f/5/9/2/4f59212acfcbdc0b3647510f45f0bac73cba8550-traktat-pokojowy-w-saint-germain-en-laye-powojen-1.webp) **1919**10 września Traktat w Saint-Germain-en-Laye Traktat w Saint-Germain-en-Laye z 1919 roku formalnie zakończył I wojnę światową z Austrią i przypieczętował rozpad Monarchii Austro-Węgierskiej. ](https://c-pi.org/blog/traktat-pokojowy-w-saint-germain-en-laye-powojenne-porzadki) 5. [ ![](https://c-pi.org/images/b/d/3/6/f/bd36f6236737af32f0c82e89690b2e5f6b97b81f-zalozenie-bauhaus-rewolucja-sztuce-architekturze-1.webp) **1919**1 kwietnia Założenie Bauhausu Bauhaus, założony w 1919 roku w Weimarze przez Waltera Gropiusa, zrewolucjonizował sztukę, architekturę i design. ](https://c-pi.org/blog/zalozenie-bauhaus-rewolucja-sztuce-architekturze) 6. [ ![](https://c-pi.org/images/5/b/9/c/7/5b9c7f5fd947f38fce9b3f0615cd48f0caf46810-traktat-z-rapallo-niemiecko-radziecki-pakt-1-1018.webp) **1922**16 kwietnia Układ w Rapallo W Rapallo podpisano dwa kluczowe traktaty: w 1920 roku (Włochy i Królestwo SHS) oraz w 1922 roku (Niemcy i Rosyjska FSRR). ](https://c-pi.org/blog/traktat-z-rapallo-niemiecko-radziecki-pakt) 7. [ ![](https://c-pi.org/images/4/a/e/6/f/4ae6f1ee04ac8b7c6a30e7ad4391e4a0ed932019-traktaty-lokarnenskie-1.webp) **1925**16 października Traktaty lokarneńskie Traktaty lokarneńskie, podpisane w 1925 roku, miały na celu stabilizację powojennej Europy po I wojnie światowej. ](https://c-pi.org/blog/traktaty-lokarnenskie) 8. [ ![](https://c-pi.org/images/c/8/b/4/0/c8b4095ebc75241714781c03d99dba2fc5e67e5d-kryzys-gospodarczy-1929-wielki-kryzys-w-usa-i-na-1.webp) **1929**29 października Wielki kryzys Wielki Kryzys (1929-1941) rozpoczął się w USA i rozprzestrzenił globalnie, prowadząc do bezprecedensowego załamania gospodarczego. ](https://c-pi.org/blog/kryzys-gospodarczy-1929-wielki-kryzys-w-usa-i-na-swiecie) 9. [ ![](https://c-pi.org/images/8/f/6/c/0/8f6c04037a0be88269a6f19a968a9d07d7f3590d-wielki-glod-na-ukrainie-holodomor-1.webp) **1932** Wielki głód na Ukrainie Hołodomor, czyli sztucznie wywołany głód na Ukrainie w latach 1932-1933, pochłonął miliony ofiar. ](https://c-pi.org/blog/wielki-glod-na-ukrainie-holodomor) 10. [ ![](https://c-pi.org/images/f/a/b/1/c/fab1cb2621f92e26532540b8e4629b5edd4f15d5-noc-dlugich-nozy-czystka-w-nsdap-1.webp) **1934** Noc długich noży Noc Długich Noży (30 czerwca - 2 lipca 1934) była brutalną czystką polityczną przeprowadzoną przez Adolfa Hitlera. ](https://c-pi.org/blog/noc-dlugich-nozy-czystka-w-nsdap) 11. [ ![](https://c-pi.org/images/a/c/5/4/0/ac5408179b753aa259cf87189d956f99766d44e7-ladowanie-w-normandii-poczatek-wyzwolenia-europy-1.webp) **1944**6 czerwca Lądowanie w Normandii Lądowanie w Normandii, znane również jako operacja Neptun, było największą operacją desantową w historii, mającą na celu otwarcie drugiego frontu w Europie Zachodniej. ](https://c-pi.org/blog/ladowanie-w-normandii-poczatek-wyzwolenia-europy-zachodniej) 12. [ **1948**23 sierpnia Światowa Rada Kościołów Głównym celem ŚRK jest promowanie jedności chrześcijańskiej, wspólnego świadectwa i służby, a także dialogu na rzecz sprawiedliwości i pokoju. ](https://c-pi.org/blog/ekumeniczna-rada-kosciolow-dazenie-do-jednosci) 13. [ ![](https://c-pi.org/images/8/b/2/c/0/8b2c05fcaa3fd4fee89f8c62cc3da0575f91bb6f-kryzys-sueski-starcie-mocarstw-o-kanal-sueski-1.webp) **1956**29 października Kryzys sueski Kryzys sueski w 1956 roku był militarnym i politycznym starciem o kontrolę nad Kanałem Sueskim, kluczową arterią handlową. ](https://c-pi.org/blog/kryzys-sueski-starcie-mocarstw-o-kanal-sueski) 14. [ ![](https://c-pi.org/images/6/1/1/4/7/61147e43bbbffd9eda34466a04e4436d97f3dc17-rewolucja-wegierska-1956-opor-przeciw-zsrr-1.webp) **1956**23 października Rewolucja węgierska 1956 Rewolucja Węgierska 1956 roku była zbrojnym powstaniem przeciwko komunistycznym rządom i dominacji ZSRR. ](https://c-pi.org/blog/rewolucja-wegierska-1956-opor-przeciw-zsrr) 15. [ ![](https://c-pi.org/images/1/9/e/b/3/19eb3ceb85cf9e4b68247c7fbf22d9dc31ebe8a9-rewolucja-kubanska-castro-przejmuje-wladze-1.webp) **1959** Rewolucja kubańska Rewolucja Kubańska, która rozpoczęła się w 1959 roku, obaliła dyktaturę Fulgencia Batisty i na zawsze zmieniła oblicze Kuby. ](https://c-pi.org/blog/rewolucja-kubanska-castro-przejmuje-wladze) 16. [ ![](https://c-pi.org/images/5/4/7/8/b/5478b9bef104e5ab22d49adb6b8f66eb058371f1-mur-berlinski-symbol-zimnej-wojny-1.webp) **1961**13 sierpnia Mur berliński Mur Berliński, zbudowany w 1961 roku, był fizycznym symbolem podziału świata i zimnej wojny. ](https://c-pi.org/blog/mur-berlinski-symbol-zimnej-wojny) 17. [ ![](https://c-pi.org/images/e/b/4/2/7/eb427fca698dc29875af2817424e811a1db076ca-kryzys-kubanski-swiat-na-krawedzi-wojny-nuklearn-1.webp) **1962** Kryzys kubański Kryzys kubański w październiku 1962 roku postawił świat na krawędzi wojny nuklearnej między USA a ZSRR. ](https://c-pi.org/blog/kryzys-kubanski-swiat-na-krawedzi-wojny-nuklearnej) 18. [ ![](https://c-pi.org/images/e/8/8/1/9/e88193a48a0a58bae220aea27a07b12321db834f-wielka-rewolucja-kulturalna-chiny-spoleczne-1.webp) **1966**16 maja Rewolucja kulturalna w Chinach Rewolucja Kulturalna (1966-1976) była masowym ruchem społeczno-politycznym zainicjowanym przez Mao Zedonga w Chinach. ](https://c-pi.org/blog/wielka-rewolucja-kulturalna-chiny-spoleczne) 19. [ ![](https://c-pi.org/images/5/5/b/1/3/55b13bf20609e5b9cd1ea0897ab4fcc37ca1fb57-grudzien-1970-1.webp) **1970** Grudzień 1970 W grudniu 1970 roku na ulicach nadbałtyckich miast rozegrał się jeden z najtragiczniejszych dramatów w powojennej historii Polski. ](https://c-pi.org/blog/grudzien-1970) 20. [ ![](https://c-pi.org/images/6/c/3/0/a/6c30a7223e49070fc5db6c38e3bd49bb9eba7db3-rewolucja-gozdzikow-koniec-dyktatury-w-portugali-1.webp) **1974**25 kwietnia Rewolucja goździków Rewolucja Goździków, która miała miejsce 25 kwietnia 1974 roku, obaliła autorytarny reżim Estado Novo w Portugalii. ](https://c-pi.org/blog/rewolucja-gozdzikow-koniec-dyktatury-w-portugalii) 21. [ ![](https://c-pi.org/images/2/f/8/c/9/2f8c910846d45a374e84ea9bd5a9ff8bb5eb5368-masakra-na-placu-tiananmen-stlumienie-protestow-1-1015.webp) **1989**4 czerwca Masakra na placu Tian'anmen Protesty na Placu Tiananmen w 1989 roku były masowym zrywem studentów i robotników domagających się reform politycznych i walki z korupcją. ](https://c-pi.org/blog/masakra-na-placu-tiananmen-stlumienie-protestow) 22. [ ![](https://c-pi.org/images/4/e/2/a/c/4e2accc29d5e03afffdb8df29510978a78f78910-rozpad-zsrr-1991-1.webp) **1991**26 grudnia Rozpad ZSRR Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich przestał istnieć jako suwerenne państwo i podmiot prawa międzynarodowego 26 grudnia 1991 roku, na mocy oficjalnej deklaracji Rady Najwyższej ZSRR. ](https://c-pi.org/blog/rozpad-zsrr-1991) 23. [ ![](https://c-pi.org/images/9/5/2/2/e/9522e003ad4a8722d281bdbb2499e1b4d745414a-traktat-z-maastricht-narodziny-unii-europejskiej-1.webp) **1992**7 lutego Traktat z Maastricht Traktat z Maastricht, podpisany w 1992 roku, formalnie ustanowił Unię Europejską i otworzył drogę do wspólnej waluty euro. ](https://c-pi.org/blog/traktat-z-maastricht-narodziny-unii-europejskiej) **XXI**wiek 1. [ ![](https://c-pi.org/images/8/7/4/f/7/874f7d990f9622e91efc707158214afbae846e19-ataki-11-wrzesnia-2001-terror-zmienia-swiat-1.webp) **2001**11 września Zamachy z 11 września 2001 11 września 2001 roku Stany Zjednoczone stały się celem skoordynowanych ataków terrorystycznych Al-Kaidy. ](https://c-pi.org/blog/ataki-11-wrzesnia-2001-terror-zmienia-swiat) 2. [ ![](https://c-pi.org/images/7/7/9/b/1/779b13b028cccb7b9a7c67c7ecf05afd345e6fc8-jan-pawel-ii-i-jego-wplyw-na-polske-1.webp) **2005** Jan Paweł II i jego wpływ na Polskę Jan Paweł II, urodzony jako Karol Józef Wojtyła, był jedną z najbardziej wpływowych postaci XX wieku, pełniąc funkcję głowy Kościoła katolickiego i suwerena Państwa Watykańskiego od 16 października 1978 roku aż do śmierc ](https://c-pi.org/blog/jan-pawel-ii-i-jego-wplyw-na-polske) II ## Fakty do zapamiętania Karty z katalogu: kiedy, gdzie, kto ### 1916[Powstanie wielkanocne](https://c-pi.org/blog/powstanie-irlandzkie-1916-zryw-wielkanocny) KiedyPowstanie Wielkanocne rozpoczęło się w Poniedziałek Wielkanocny, 24 kwietnia 1916 roku, i trwało sześć dni... GdzieGłównym miejscem wydarzeń był Dublin, stolica Irlandii, wówczas część Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii. ### 1917[Rewolucja październikowa](https://c-pi.org/blog/rewolucja-pazdziernikowa-przewrot-bolszewicki-w-rosji) KiedyRewolucja Październikowa rozpoczęła się 25 października 1917 roku według kalendarza juliańskiego... GdzieGłównym ośrodkiem wydarzeń był Piotrogród (obecnie Petersburg), ówczesna stolica Republiki Rosyjskiej. WynikPrzejęcie władzy przez bolszewików, aresztowanie członków Rządu Tymczasowego... ### 1919[Traktat w Saint-Germain-en-Laye](https://c-pi.org/blog/traktat-pokojowy-w-saint-germain-en-laye-powojenne-porzadki) KiedyTraktat został podpisany 10 września 1919 roku, a wszedł w życie 16 lipca 1920 roku. GdzieUroczystość podpisania miała miejsce w Château de Saint-Germain-en-Laye, w podparyskiej miejscowości Saint-Germain-en-Laye. WynikTraktat formalnie rozwiązał Monarchię Austro-Węgierską, drastycznie zmniejszył terytorium i populację Austrii... ### 1919[Założenie Bauhausu](https://c-pi.org/blog/zalozenie-bauhaus-rewolucja-sztuce-architekturze) KiedySzkoła Bauhaus została założona 1 kwietnia 1919 roku i działała do 1933 roku. GdzieFunkcjonowała kolejno w trzech niemieckich miastach: Weimarze (1919-1925), Dessau (1925-1932) i Berlinie (1932-1933). WynikBauhaus stał się jednym z najbardziej wpływowych nurtów w nowoczesnym designie... ### 1922[Układ w Rapallo](https://c-pi.org/blog/traktat-z-rapallo-niemiecko-radziecki-pakt) KiedyW Rapallo podpisano dwa traktaty: pierwszy w 1920 roku, drugi (Układ w Rapallo) w 1922 roku. GdzieObydwa porozumienia zostały zawarte we włoskim mieście Rapallo. ### 1929[Wielki kryzys](https://c-pi.org/blog/kryzys-gospodarczy-1929-wielki-kryzys-w-usa-i-na-swiecie) KiedyWielki Kryzys trwał od 1929 do 1941 roku, choć jego początek często datuje się na 29 października 1929 roku (tzw. Czarny Wtorek). GdzieRozpoczął się w Stanach Zjednoczonych, największej gospodarce świata, a następnie rozprzestrzenił się globalnie... ### 1932[Wielki głód na Ukrainie](https://c-pi.org/blog/wielki-glod-na-ukrainie-holodomor) KiedyWielki głód, znany jako Hołodomor, miał miejsce w latach 1932-1933, z największą liczbą ofiar wiosną 1933 roku. GdzieWydarzenia te rozegrały się na terenie Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej oraz Mołdawskiej Autonomicznej... WynikHołodomor pochłonął miliony ofiar. ### 1944[Lądowanie w Normandii](https://c-pi.org/blog/ladowanie-w-normandii-poczatek-wyzwolenia-europy-zachodniej) Kiedy6 czerwca 1944 roku. GdzieNormandia, Francja (współrzędne 49.34, -0.6). ### 1948[Światowa Rada Kościołów](https://c-pi.org/blog/ekumeniczna-rada-kosciolow-dazenie-do-jednosci) KiedyŚwiatowa Rada Kościołów została oficjalnie założona 23 sierpnia 1948 roku. GdzieAkt założycielski miał miejsce w Amsterdamie w Holandii. KtoOrganizacja powstała z połączenia ruchów Wiara i Porządek oraz Życie i Praca. Pokaż wszystkie karty (20) ### 1956[Kryzys sueski](https://c-pi.org/blog/kryzys-sueski-starcie-mocarstw-o-kanal-sueski) KiedyKonflikt militarny rozpoczął się 29 października 1956 roku i trwał do marca 1957 roku... GdzieGłównym obszarem działań był Półwysep Synaj oraz strefa Kanału Sueskiego w Egipcie. ### 1956[Rewolucja węgierska 1956](https://c-pi.org/blog/rewolucja-wegierska-1956-opor-przeciw-zsrr) KiedyRewolucja trwała od 23 października do 4 listopada 1956 roku... GdzieWydarzenia miały miejsce na terenie Węgierskiej Republiki Ludowej, głównie w Budapeszcie. WynikRewolucja została brutalnie stłumiona przez interwencję radziecką. ### 1959[Rewolucja kubańska](https://c-pi.org/blog/rewolucja-kubanska-castro-przejmuje-wladze) KiedyRewolucja Kubańska trwała przez większość lat 50. GdzieWydarzenia miały miejsce na Kubie, wyspie położonej na Morzu Karaibskim, w bezpośrednim sąsiedztwie Stanów Zjednoczonych. KtoGłównymi stronami konfliktu byli: Ruch 26 Lipca (M-26-7), kierowany przez Fidela Castro... ### 1961[Mur berliński](https://c-pi.org/blog/mur-berlinski-symbol-zimnej-wojny) KiedyMur Berliński istniał od 13 sierpnia 1961 roku do 9 listopada 1989 roku. GdzieOtaczał Berlin Zachodni, oddzielając go od Berlina Wschodniego i reszty Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD). WynikMur Berliński skutecznie powstrzymał masową emigrację z NRD na Zachód, ale stał się globalnym symbolem represji i podziału. ### 1962[Kryzys kubański](https://c-pi.org/blog/kryzys-kubanski-swiat-na-krawedzi-wojny-nuklearnej) KiedyKryzys kubański trwał od 16 do 28 października 1962 roku. GdzieGłównym miejscem konfrontacji była Kuba, wyspa położona na Karaibach, blisko wybrzeży Stanów Zjednoczonych. KtoW kryzys zaangażowane były rządy Stanów Zjednoczonych... ### 1966[Rewolucja kulturalna w Chinach](https://c-pi.org/blog/wielka-rewolucja-kulturalna-chiny-spoleczne) KiedyWielka Proletariacka Rewolucja Kulturalna trwała od 1966 do 1976 roku, czyli do śmierci Mao Zedonga. GdzieWydarzenia miały miejsce w Chińskiej Republice Ludowej, obejmując cały kraj, od Pekinu po najdalsze prowincje. ### 1970[Grudzień 1970](https://c-pi.org/blog/grudzien-1970) KiedyGłówne manifestacje i starcia uliczne toczyły się w dniach 14-19 grudnia 1970 roku... GdziePolska Rzeczpospolita Ludowa - epicentrum zrywu stanowiły wielkie ośrodki portowe i stoczniowe na Wybrzeżu: Gdańsk, Gdynia... WynikSiłowe stłumienie wystąpień; 42 zabitych oraz ponad 1000 rannych. ### 1974[Rewolucja goździków](https://c-pi.org/blog/rewolucja-gozdzikow-koniec-dyktatury-w-portugalii) KiedyRewolucja Goździków miała miejsce 25 kwietnia 1974 roku. GdzieWydarzenia rozegrały się głównie w Portugalii, ze szczególnym uwzględnieniem Lizbony. KtoGłównymi stronami były: Ruch Sił Zbrojnych (MFA) - grupa oficerów wojskowych sprzeciwiających się reżimowi. ### 1989[Masakra na placu Tian'anmen](https://c-pi.org/blog/masakra-na-placu-tiananmen-stlumienie-protestow) KiedyProtesty trwały od 15 kwietnia do 4 czerwca 1989 roku. GdzieGłównie na Placu Tiananmen w Pekinie, ale rozprzestrzeniły się na około 400 miast w całych Chinach. ### 1991[Rozpad ZSRR](https://c-pi.org/blog/rozpad-zsrr-1991) KiedyProces rozpadu przybrał na sile w latach 1988-1991 i dobiegł końca 26 grudnia 1991 roku... GdzieNa całym terytorium Związku Radzieckiego: od Moskwy i państw bałtyckich, przez Kaukaz i Azję Środkową... KtoOstatni przywódca ZSRR Michaił Gorbaczow, prezydent Rosyjskiej FSRR Borys Jelcyn, radziecki premier Walentin Pawłow... ### 1992[Traktat z Maastricht](https://c-pi.org/blog/traktat-z-maastricht-narodziny-unii-europejskiej) KiedyTraktat o Unii Europejskiej, powszechnie znany jako Traktat z Maastricht... GdzieDokument został podpisany w holenderskim mieście Maastricht. KtoSygnatariuszami było dwanaście ówczesnych państw członkowskich Wspólnot Europejskich: Belgia, Dania, Francja, Niemcy, Grecja... III ## Fiszki Odpowiedz w myślach, potem odwróć kartę IV ## Sprawdź się 99 pytań z tego rozdziału --- ## Navigation - Parent: [Na sprawdzian i maturę - historia Polski i świata w pigułce](https://c-pi.org/na-sprawdzian.md) - Previous: [Wiek XIX - najważniejsze daty i wydarzenia](https://c-pi.org/na-sprawdzian/wiek-xix.md)