Jak weryfikujemy treści

Historia bywa upraszczana, przekręcana i mitologizowana. Poniżej opisujemy wprost, kto pisze nasze artykuły, na czym się opierają i jak je sprawdzamy - a także to, czego nasza metoda nie gwarantuje.

Kto pisze nasze teksty

Artykuły na c-pi.org pisze sztuczna inteligencja - model językowy Google Gemini - na podstawie opracowań wymienionych pod każdym tekstem. Publikacja jest automatyczna: nikt nie czyta każdego artykułu przed ukazaniem się. Dlatego cała kontrola jakości jest wbudowana w proces opisany niżej. Prowadzący serwis nadzoruje ten proces, przegląda wyniki kontroli, poprawia zgłoszone błędy i rozwija metody weryfikacji.

Słowo o „źródłach”. W historii źródłem nazywa się przekaz z epoki - dokument, kronikę, list, akt prawny. Nasze artykuły nie są opracowaniami źródłowymi: powstają na podstawie encyklopedii, które same opierają się na źródłach i literaturze. Gdy przy dacie piszemy „sprawdzone w źródle”, chodzi o opracowanie, na którym oparto artykuł (np. hasło Wikipedii).

Na czym opieramy artykuły

Synteza polskiej i angielskiej Wikipedii (wersja angielska bywa obszerniejsza dla tematów światowych), uzupełniona o hasła powiązane - opisując bitwę, sięgamy też po materiał o całej wojnie i o stronach konfliktu.
Wikidata - ustrukturyzowana baza faktów prowadzona przez społeczność Wikimedia: daty, miejsca, strony konfliktów, straty. Przy rozbieżnościach między opracowaniami traktujemy ją jako punkt odniesienia.
Inne wersje językowe Wikipedii (np. niemiecka, francuska, rosyjska) jako źródła kontrolne - pomagają wychwycić daty i liczby, co do których opracowania się różnią.

Jak sprawdzamy fakty przed publikacją

Zdanie po zdaniu. Zdania z datami i liczbami, a także zdania z nazwiskami i atrybucjami („dowodził”, „podpisał”, „pierwszy”), osobny model porównuje z materiałem źródłowym. Przy każdej ocenie musi podać dosłowny cytat ze źródła, z którego ta ocena wynika.
Poprawki tylko z dowodem. Zdanie sprzeczne ze źródłem poprawiamy wyłącznie wtedy, gdy nowa wersja wynika z cytatu, który naprawdę stoi w materiale - nowe daty, liczby i nazwy muszą się znaleźć w jego pobliżu. Zdanie, którego nie da się potwierdzić, jest łagodzone („według różnych szacunków...”) albo usuwane.
Drugi model rozstrzyga spory. Gdy opracowania podają różne daty lub liczby, inny model ocenia, która wersja ma oparcie w cytacie - albo podajemy obie.
Spójność i rygor. Kontrole wychwytują sprzeczności wewnątrz tekstu, anachronizmy i sporną przyczynowość podaną jako pewnik. Dodatki - „W skrócie”, ramki, quiz, FAQ - nie mogą zawierać dat, liczb ani nazw, których nie ma w samym tekście.
Szkic zamiast publikacji. Artykuł, w którym zostaje nierozwiązana sprzeczność ze źródłem, nie trafia na stronę - zostaje szkicem do ponownej weryfikacji.

Jak sprawdzamy po publikacji

Starsze artykuły - opublikowane przed połową października 2026, gdy wprowadziliśmy weryfikację zdanie po zdaniu - sprawdzamy tą samą metodą stopniowo, po kilka dziennie, i nanosimy poprawki potwierdzone cytatem.
Gdy zmieni się hasło Wikipedii, na którym oparto artykuł, a zmiana dotyczy dat lub liczb, artykuł wraca do weryfikacji.
Co tydzień automatyczny audyt przegląda wszystkie artykuły: martwe odnośniki, urwane zdania, podpisy zdjęć, typografię.

Widzisz, co sprawdziliśmy

Daty i liczby podkreślone kropkami przeszły weryfikację - kliknij podkreślenie, a zobaczysz dosłowny cytat ze źródła, w którym ta data lub liczba stoi. W części artykułów znajdziesz też ramkę „Ze źródeł epoki” - dosłowny fragment dokumentu z tamtych czasów z polskich Wikiźródeł.

Sporne kwestie nazywamy spornymi

Liczebność średniowiecznych armii, przyczyny wielkich procesów, motywy władców - o wiele spraw historycy spierają się do dziś. Nie udajemy pewności, której nie ma: sporne liczby podajemy jako zakresy szacunków, a debaty naukowe opisujemy jako debaty.

Bibliografia

Pod każdym artykułem wymieniamy hasła encyklopedyczne, na których go oparto, oraz prace z literatury przedmiotu, na które powołują się te hasła - jako wskazówki do dalszej lektury. Tych książek i artykułów nie czytaliśmy przy pisaniu tekstu.

Czego ta metoda nie gwarantuje

Weryfikacja sprawdza zgodność z opracowaniami, na których oparto tekst - jeśli samo opracowanie zawiera błąd, możemy go powtórzyć. Nie każde zdanie da się potwierdzić cytatem, a uproszczenia bywają nieuniknione. Traktuj nasze artykuły jako rzetelne wprowadzenie i punkt wyjścia do dalszej lektury, a nie jako pracę naukową - przed sprawdzianem czy maturą warto zajrzeć też do podręcznika.

Znalazłeś błąd? Napisz

Jeśli zauważysz nieścisłość, napisz na [email protected] - sprawdzimy i poprawimy, a istotne korekty odnotujemy w artykule.