Mikołaj Kopernik - astronom z Torunia

Mikołaj Kopernik, urodzony 19 lutego 1473 roku w Toruniu, to jeden z wybitnych uczonych, którego odkrycia zmodyfikowały postrzeganie miejsca Ziemi we Wszechświecie. Jako wszechstronny człowiek renesansu łączył pracę astronoma z obowiązkami prawnika, lekarza, ekonomisty, dyplomaty oraz zarządcy dóbr kapituły warmińskiej. Jego przełomowe dzieło De revolutionibus orbium coelestium, wydane w 1543 roku, zapoczątkowało rewolucję naukową poprzez matematyczne uzasadnienie teorii heliocentrycznej.

Mikołaj Kopernik podczas obserwacji nieba na słynnym obrazie Jana Matejki pt. Astronom Kopernik, czyli rozmowa z Bogiem. Fot. Jan Matejko, Public domain / Wikimedia Commons

Od toruńskiego patrycjatu do włoskich uniwersytetów: Młodość i edukacja Kopernika

Mikołaj Kopernik przyszedł na świat 19 lutego 1473 roku w Toruniu. Informację o precyzyjnej godzinie narodzin zawdzięczamy zachowanemu drukowanemu horoskopowi z około 1541 roku, spisanemu prawdopodobnie na podstawie relacji samego astronoma, ponieważ w XV-wiecznym Toruniu nie prowadzono jeszcze parafialnych ksiąg metrykalnych. Przyszły uczony został ochrzczony w kościele parafialnym w Toruniu. Rodzina Kopernika wywodziła się z zamożnych warstw społecznych. Ojciec uczonego, Mikołaj Kopernik starszy (zmarły około 1483 roku), był kupcem pochodzącym z Krakowa, który osiadł w Toruniu. Ojciec astronoma poślubił Barbarę Watzenrode (zmarłą po 1495 roku). Matka astronoma pochodziła z bogatego rodu patrycjuszy toruńskich, wywodzącego się pierwotnie ze Świdnicy na Śląsku, w którym matka Barbary, Katarzyna, pochodziła z polskiego rodu Modlibogów. Mikołaj wychowywał się w licznej rodzinie - miał brata Andrzeja oraz dwie siostry, Barbarę i Katarzynę.

Gdy Mikołaj miał około dziesięciu lat, w 1483 roku zmarł jego ojciec. Opiekę nad wychowaniem i dalszym kształceniem osieroconego rodzeństwa przejął brat matki, Łukasz Watzenrode (1447-1512), wykształcony duchowny, który w 1489 roku został biskupem warmińskim. Łukasz Watzenrode utrzymywał bliskie kontakty z elitami intelektualnymi Królestwa Polskiego, w tym z włoskim humanistą Filipem Kallimachem (Filippo Buonaccorsi). To właśnie wuj zaplanował dla młodego Mikołaja karierę naukową i duchowną. Po naukach początkowych w szkole przy kościele św. Jana w Toruniu oraz prawdopodobnie w szkole katedralnej we Włocławku, Kopernik wstąpił w semestrze zimowym 1491/1492 na Wydział Sztuk Wyzwolonych Akademii Krakowskiej. W księdze immatrykulacyjnej zapisał się jako Nicolaus Nicolai de Thuronia. Studia w Krakowie przypadły na okres rozkwitu krakowskiej szkoły astronomiczno-matematycznej, co dało młodemu studentowi solidne podstawy teoretyczne pod przyszłe badania.

Jesienią 1496 roku Kopernik wyjechał do Italii, by podjąć studia prawnicze na Uniwersytecie w Bolonii. Po przybyciu do Włoch zapisał się do uniwersyteckiej korporacji studentów zagranicznych zwanej nacją niemiecką (Natio Germanorum), która zrzeszała przybyszów władających językiem niemieckim z obszaru Europy Środkowej, w tym Polaków, Czechów i Węgrów. Podczas studiów bolońskich Mikołaj żywo pasjonował się naukami humanistycznymi oraz astronomią. Został uczniem i asystentem wybitnego astronoma Domenico Marii Novary da Ferrara, z którym mieszkał i prowadził obserwacje nieba. W Bolonii, 9 marca 1497 roku, Kopernik wraz z Novarą dokonał obserwacji zakrycia jasnej gwiazdy Aldebaran przez Księżyc. W tym okresie uczony wnikliwie studiował dzieło Epitome in Almagestum Ptolemei autorstwa Georga von Peuerbacha i Regiomontanusa, które zainspirowało go do poszukiwania nowych rozwiązań matematycznych w geometrii ciał niebieskich.

W 1501 roku Kopernik na krótko powrócił na Warmię, uzyskał zgodę kapituły na dalszą edukację i wyjechał na Uniwersytet w Padwie, gdzie rozpoczął studia medyczne, kontynuując równolegle naukę prawa. Ostatecznie w 1503 roku uzyskał tytuł doktora prawa kanonicznego, zamykając w ten sposób siedmioletni okres studiów we Włoszech. Dzięki staraniom wuja biskupa, w 1497 roku został formalnie przyjęty w poczet kanoników warmińskich, co zapewniło mu stabilizację finansową.

Strona tytułowa pierwszego wydania dzieła De revolutionibus orbium coelestium z 1543 roku, które zrewolucjonizowało naukę. Fot. Marcyś 1971, CC BY-SA 4.0 / Wikimedia Commons

Administrator, dyplomata i ekonomista: praktyczna służba dla Prus Królewskich

Po powrocie z Włoch pod koniec 1503 roku Mikołaj Kopernik osiadł w Prusach Królewskich - autonomicznej dzielnicy połączonej unią z Królestwem Polskim na mocy postanowień drugiego pokoju toruńskiego z 1466 roku. Przez pierwsze lata (1503-1510, a według części źródeł do śmierci wuja w 1512 roku) rezydował na zamku w Lidzbarku Warmińskim jako osobisty lekarz, sekretarz i zaufany doradca biskupa Łukasza Watzenrodego. Kopernik towarzyszył wujowi w podróżach dyplomatycznych, zjazdach stanów Prus Królewskich oraz istotnych wydarzeniach państwowych. Był obecny między innymi w Krakowie na koronacji króla Zygmunta I Starego w 1507 roku oraz na obradach sejmu w 1509 roku. W tym samym okresie pełnił funkcię scholastyka wrocławskiej Kolegiaty Świętego Krzyża i św. Bartłomieja (w latach 1503-1538).

Po śmierci wuja w 1512 roku i wyborze nowego biskupa warmińskiego Fabiana Luzjańskiego, Kopernik przeniósł się do Fromborka, gdzie jako kanonik zaangażował się w zarządzanie majątkiem kapituły. W kolejnych latach współpracował z kolejnymi ordynariuszami diecezji warmińskiej - Maurycym Ferberem oraz Janem Dantyszkiem. Jan Dantyszek był biskupem warmińskim oraz niezatwierdzonym koadiutorem Maurycego Ferbera, wskazanym przez króla wśród kandydatów na ten urząd. Kopernik nie tylko współpracował z nim w sprawach diecezji, ale także opiekował się nim jako lekarz w późniejszych latach jego życia. Kopernik wielokrotnie piastował kluczowe urzędy administracyjne:

• kanclerza kapituły warmińskiej (w latach 1511-1513, 1520, 1524-1525 oraz 1529),
• zarządcy kasy aprowizacyjnej (1513),
• opiekuna stołu kapitulnego (1526-1532),
• posła i wizytatora dóbr kapitulnych (1511, 1521-1522, 1531-1537, 1539).

Sprawdzianem umiejętności organizacyjnych Kopernika był okres służby w Olsztynie. W latach 1516-1519 oraz w 1521 roku sprawował tam urząd administratora dóbr kapituły warmińskiej. Do jego zadań należało zarządzanie folwarkami w komornictwach olsztyńskim i melzackim oraz prowadzenie akcji osadniczej. Uczony wizytował wsie, przydzielając gospodarstwa nowym osadnikom i spisując regesty znane pod nazwą Locationes mansorum desertorum (Lokacje łanów opuszczonych).

Działalność państwowa Kopernika przypadła na czas zagrożenia ze strony zakonu krzyżackiego. W trakcie wojny polsko-krzyżackiej z lat 1519-1521 uczony wykazał się zdecydowaną postawą polityczną. 4 stycznia 1520 roku wszedł w skład delegacji, która udała się do komturii krzyżackiej na bezskuteczne rokowania z wielkim mistrzem Albrechtem Hohenzollernem. Jan Sculteti był współpracownikiem astronoma, który został wraz z nim oddelegowany do tych rokowań z wielkim mistrzem krzyżackim. Odegrał on rolę współdelegata reprezentującego stronę warmińską podczas negocjacji. Gdy niedługo potem, 21 stycznia, wojska krzyżackie dokonały napaści na Frombork i spaliły osadę katedralną, Kopernik schronił się na zamku w Olsztynie. Wobec ucieczki większości kanoników spoczęła na nim odpowiedzialność za przygotowanie zamków warmińskich do obrony przed ewentualnym szturmem sił zakonnych. Na barkach uczonego spoczęło zadanie obrony zamków warmińskich.

Obok pracy administracyjnej Kopernik wniósł wkład w rozwój teorii ekonomii. Obserwując stan monetarny Prus Królewskich oraz praktyki mennicze, w 1517 roku opracował traktat zawierający ilościową teorię pieniądza. W 1519 roku sformułował zasadę ekonomiczną, według której gorszy pieniądz (o mniejszej zawartości kruszcu) wypiera z obiegu pieniądz wartościowy, gdyż ten drugi jest gromadzony i wywożony z kraju. Zasada ta została później nazwana prawem Kopernika-Greshama. 21 marca 1522 roku na zjeździe stanów Prus Królewskich w Grudziądzu Kopernik wygłosił publicznie referat na podstawie swojego traktatu monetarnego, postulując unifikację waluty pruskiej i związanie jej z systemem monetarnym Królestwa Polskiego.

Rewolucja heliocentryczna: jak powstało i ujrzało światło dzienne „de revolutionibus”

Prace nad konceptem budowy Wszechświata Mikołaj Kopernik rozpoczął podczas pobytu na zamku w Lidzbarku Warmińskim. Dotychczasowy model Ptolemeusza, stawiający nieruchomą Ziemię w centrum kosmosu (geocentryzm), wymagał wprowadzania skomplikowanych konstrukcji geometrycznych - epicykli i ekscentryków - aby wyjaśnić nieregularny ruch planet na nieboskłonie. Kopernik zauważył, że przyjęcie założenia o ruchu obrotowym Ziemi wokół własnej osi oraz jej ruchu obiegowym wokół Słońca pozwala w prosty sposób wytłumaczyć te zjawiska.

Przed 1514 rokiem (prawdopodobnie około 1510 roku) uczony napisał krótki zarys swojej teorii, znany z późniejszych odpisów pod tytułem Commentariolus (Mały komentarz). Rękopis ten, zawierający siedem podstawowych założeń heliocentryzmu, nie został wydrukowany, lecz Kopernik udostępnił go prywatnie zaufanym znajomym i naukowcom. Przez kolejne dekady uczony prowadził we Fromborku obserwacje astronomiczne. Do pomiarów używał narzędzi. Jego obserwacje dotyczyły m.in. pozycji planet, zakryć gwiazd oraz zaćmień Księżyca.

Pierwsze wieści o teorii fromborskiego astronoma spotkały się z zainteresowaniem na najwyższych szczeblach hierarchii kościelnej w Rzymie. W 1533 roku sekretarz papieski Johann Widmanstetter zaprezentował założenia systemu heliocentrycznego papieżowi Klemensowi VII oraz kardynałom podczas odczytów w ogrodach watykańskich. Papież przyjął prelekcję z entuzjazmem i obdarował prelegenta podarkiem. 1 listopada 1536 roku kardynał Nikolaus von Schönberg, arcybiskup Capui, wystosował z Rzymu list do Kopernika, zachęcając go do oficjalnego opublikowania wyników dotychczasowych badań.

Mimo to Kopernik zwlekał z drukiem pełnego dzieła, obawiając się krytyki ze strony tradycyjnych środowisk akademickich oraz teologów związanych z filozofią Arystotelesa. Przełom nastąpił w 1539 roku, gdy do Fromborka przybył profesor matematyki z uniwersytetu w Wittenberdze, Georg Joachim Rheticus (znany jako Jerzy Joachim Retyk). Retyk spędził czas u boku Kopernika, studiując jego rękopisy i stając się jego bezpośrednim uczniem. Retyk oraz biskup chełmiński Tiedemann Giese towarzyszyli przygotowaniom tekstu do druku.

Główne dzieło Kopernika, zatytułowane De revolutionibus orbium coelestium (O obrotach sfer niebieskich), zostało wydrukowane w Norymberdze w 1543 roku w drukarni Johannesa Petreiusa, w nakładzie szacowanym na około 400-500 egzemplarzy. Autor zadedykował je papieżowi Pawłowi III. Sam Kopernik nie zdołał nacieszyć się wydaną książką. Na przełomie 1542 i 1543 roku doznał udaru mózgu, który wywołał paraliż prawej strony ciała i utratę mowy. Według przekazanej legendy pierwsze wydrukowane egzemplarze dzieła dotarły do Fromborka 24 maja 1543 roku - w dniu śmierci 70-letniego uczonego.

Najstarsze zachowane popiersie Mikołaja Kopernika wykonane przez Wojciecha Rojowskiego w 1766 roku, znajdujące się w katedrze św. Janów w Toruniu. Fot. Sculpture: Wojciech Rojowski; Photo: Wojciech Dittwald, CC BY 3.0 / Wikimedia Commons

Mit księdza, spór o narodowość i masło na chlebie: czego nie wie popularna historia

Wokół postaci Mikołaja Kopernika przez wieki narosło wiele narosłych przekonań, które współczesna historiografia weryfikuje na podstawie analizy zachowanych materiałów archiwalnych.

Jednym z rozpowszechnionych poglądów w XX-wiecznych opracowaniach była hipoteza, że Mikołaj Kopernik był wyświęconym kapłanem katolickim. Jak wykazały badania, pogląd ten wynikał z pomyłki interpretacyjnej dokonanej przez włoskiego kopernikologa Lino Sighnolfiego. Kopernik przez większość życia posiadał status kanonika katedralnego kapituły warmińskiej, co wiązało się jedynie z przyjęciem niższych święceń duchownych. Nigdy nie przyjął święceń kapłańskich (wyższych), które uprawniałyby go do odprawiania mszy świętej czy sprawowania sakramentów.

Drugim polem trwających przez dekady dyskusji historiograficznych pozostaje spór o narodowość astronoma. W nauce przyjmuje się, że stosowanie współczesnych kryteriów narodowościowych do postaci żyjących na przełomie XV i XVI wieku stanowi anachronizm. Kopernik urodził się i wychował w Prusach Królewskich - wielojęzycznym, autonomicznym regionie podległym Koronie Królestwa Polskiego. Jego ojczystym językiem używanym w domu był język niemiecki, naukowym - łacina, a ze względu na pełnione funkcie publiczne oraz studia w Krakowie sprawnie posługiwał się także językiem polskim i włoskim (rozumiał też grekę klasyczną). Jako urzędnik i dyplomata Kopernik przez całe życie pozostawał poddanym królów polskich z dynastii Jagiellonów, czego dowiódł m.in. pisząc 16 listopada 1520 roku list do króla Zygmunta I Starego z deklaracją służby (list został przejęty przez Krzyżaków) oraz organizując obronę dóbr kapitulnych. Opracowania historyczne określają go zatem jako uczonego polsko-niemieckiego działającego w granicach Królestwa Polskiego.

Innym elementem biografii astronoma jest przypisywany mu wkład w medycynę prewencyjną podczas pracy na zamku w Olsztynie. Badania historyczno-medyczne opisane przez R. F. W 1520 roku Kopernik brał udział w przygotowaniach do obrony zamków warmińskich przed zagrożeniem krzyżackim.

Koncepcja heliocentryczna miała również swoje antyczne korzenie. Sam Kopernik wiedział, że idea ruchu Ziemi pojawiała się w starożytności. Twórcą hipotezy heliocentrycznej był grecki astronom Arystarch z Samos, żyjący w III wieku p.n.e. Jednak nowożytne badania wskazują, że Kopernik prawdopodobnie doszedł do swoich wniosków matematycznych niezależnie, tworząc pełny model orbity Ziemi i planet, jakiego starożytni nie zdołali opracować.

Reakcje świata i potępienie: od krytyki Lutra po Indeks Ksiąg Zakazanych

Pojawienie się teorii heliocentrycznej wywołało różnorodne reakcje w Europie podzielonej konfliktami religijnymi okresu reformacji. Pierwsze głosy sprzeciwu nadeszły ze strony środowisk protestanckich. 4 czerwca 1539 roku, podczas prywatnej rozmowy przy stole, Marcin Luter odniósł się do słuchów o nowej teorii astronomicznej. Choć nie wymienił Kopernika z nazwiska, skrytykował astronoma chętnego do wywrócenia sztuki astronomicznej do góry nogami, przeciwstawiając mu biblijny przekaz o zatrzymaniu Słońca przez Jozuego. Podobne stanowisko zajął początkowo Filip Melanchton, choć w późniejszych latach łagodził swoje wypowiedzi, dopuszczając heliocentryzm jako użyteczną hipotezę matematyczną. Z kolei w Elblągu protestancki pedagog Wilhelm Gnapheus wystawił łacińską komedię satyryczną Morosophus (Mądry głupiec), w której sparodiował postać fromborskiego astronoma.

W świecie katolickim krytyka narastała stopniowo. Krytykę teologiczną i filozoficzną przygotował w 1545 roku dominikanin Giovanni Maria Tolosani z klasztoru św. Marka we Florencji. W swoim traktacie zarzucił Kopernikowi, że jego teoria jest naukowo niepoparta oraz sprzeciwia się Pismu Świętemu. Tolosani twierdził, że Kopernik wysnuł najpierw hipotezę, a potem dopasowywał do niej zjawiska, zamiast wychodzić od bezpośredniej obserwacji natury.

Przez kilka pierwszych dekad po śmierci autora De revolutionibus książka krążyła po Europie, czytana przez matematyków i astronomów, takich jak Erasmus Reinhold czy Tycho Brahe. Kryzys wokół opublikowanego dzieła nastąpił na początku XVII wieku, wraz z rozwojem badań teleskopowych prowadzonych przez Galileusza.

W styczniu 1616 roku rzymski teolog Francesco Ingoli wystosował do Galileusza esej zawierający argumenty przeciwko heliocentryzmowi, opierając się na pomiarach Tycho Brahego oraz pasażach biblijnych. Pismo to stało się podstawą dla reakcji Kościoła. 5 marca 1616 roku dekret Kongregacji Indeksu zakazał rozpowszechniania De revolutionibus orbium coelestium. Dzieło Kopernika trafiło na Indeks Ksiąg Zakazanych z zastrzeżeniem, że nie wolno go czytać ani wydawać do czasu wprowadzenia poprawek kwalifikujących heliocentryzm wyłącznie jako hipotezę matematyczną. Dzieło pozostawało na Indeksie przez ponad dwa stulecia.

Od Fromborka do kosmosu i układu okresowego: dziedzictwo i pamięć

Przez ponad dwieście lat dokładne miejsce pochówku Mikołaja Kopernika w archikatedrze we Fromborku pozostawało nieznane. Wprawdzie w 1580 roku biskup Marcin Kromer ufundował epitafium przy południowej ścianie świątyni, jednak z biegiem czasu pamięć o lokalizacji grobu uległa zatarciu. Przełom nastąpił w 2004 roku, gdy zespół poszukiwawczy pod kierunkiem prof. Jerzego Gąssowskiego z Wyższej Szkoły Humanistycznej w Pułtusku rozpoczął prace archeologiczne pod posadzką katedry fromborskiej. W 2005 roku w pobliżu ołtarza św. Krzyża odnaleziono czaszkę oraz fragmenty kośćca dojrzałego mężczyzny.

Identyfikację szczątków przeprowadzono dwutorowo. Dariusz Zajdel, ekspert antroposkopii z Centralnego Laboratorium Kryminalistycznego Policji w Warszawie, dokonał rekonstrukcji wyglądu twarzy na podstawie odnalezionej czaszki. Wynik rekonstrukcji ukazał podobieństwo do wyglądu twarzy astronoma znanej z istniejących portretów. Potwierdzenie przyniosły badania genetyczne DNA. Porównano materiał genetyczny pozyskany z zęba odnalezionej czaszki z kodem DNA pozyskanym z dwóch włosów astronoma, odnalezionych w książce medycznej należącej niegdyś do Kopernika (przechowywanej w bibliotece uniwersytetu w Upsali jako łup z czasów potopu szwedzkiego). Po odnalezieniu szczątków Mikołaja Kopernika, odbył się jego ponowny pochówek w bazylice katedralnej we Fromborku.

Powojennym epizodem były losy autograficznego rękopisu De revolutionibus. W 1953 roku, z okazji obchodów 410. rocznicy śmierci astronoma, władze Czechosłowacji oficjalnie wypożyczyły Polsce oryginalny rękopis dzieła, który obecnie znajduje się w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie.

Pamięć o Mikołaju Koperniku wykroczyła daleko poza granice Ziemi i dyscypliny astronomii:

• W 1972 roku Amerykańska Agencja Kosmiczna NASA wystrzeliła w przestrzeń kosmiczną satelitę naukowego OAO-3 z serii Orbiting Astronomical Observatory, nadając mu oficjalną nazwę Copernicus.
• 19 lutego 2010 roku - w 537. rocznicę urodzin uczonego - Międzynarodowa Unia Chemii Czystej i Stosowanej (IUPAC) officially nadała ciężkiemu pierwiastkowi chemicznemu o liczbie atomowej 112 nazwę copernicium (polski odpowiednik: kopernik).
• Nazwiskiem uczonego nazwano kratery na Księżycu i Marsie, planetoidę (1322) Coppernicus oraz gwiazdę 55 Cancri A.

Dzieło toruńskiego astronoma dało impuls nowożytnej metodzie naukowej, torując drogę dla późniejszych odkryć Johannesa Keplera, Galileusza oraz Isaaca Newtona.

Życie w datach

• 1473 – Urodzenie Mikołaja Kopernika w Toruniu (19 lutego).
• 1483 - Śmierć ojca Mikołaja starszego; opiekę nad rodziną obejmuje wuj Łukasz Watzenrode.
• 1491-1495 - Studia na Wydziale Sztuk Wyzwolonych Akademii Krakowskiej.
• 1496 - Immatrykulacja na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Bolonii i zapisanie się do nacji niemieckiej.
• 1497 - Obserwacja zakrycia gwiazdy Aldebaran przez Księżyc dokonywana we Włoszech z Domenico Marią Novarą (9 marca); formalne przyjęcie w poczet kanoników warmińskich.
• 1501 - Podjęcie studiów medycznych na Uniwersytecie w Padwie.
• 1503 – Uzyskanie stopnia doktora prawa kanonicznego; powrót na Warmię.
• 1503-1510 - Służba na zamku w Lidzbarku Warmińskim u boku biskupa Łukasza Watzenrodego.
• ok. 1510-1514 - Napisanie i prywatne rozpowszechnienie manuskryptu Commentariolus.
• 1516-1519, 1521 - Sprawowanie funkcji administratora dóbr kapituły warmińskiej w Olsztynie.
• 1517-1519 - Sformułowanie ilościowej teorii pieniądza oraz zasady ekonomicznej znanej jako prawo Kopernika-Greshama.
• 1520 - Rokowania z wielkim mistrzem krzyżackim Albrechtem Hohenzollernem i organizacja obrony zamków warmińskich.
• 1533 - Prezentacja założeń teorii heliocentrycznej papieżowi Klemensowi VII przez Johanna Widmanstettera.
• 1539 - Przybycie Jerzego Joachima Retyka do Fromborka w celu podjęcia studiów u Kopernika.
• 1543 - Wydanie dzieła De revolutionibus orbium coelestium w Norymberdze; śmierć astronoma we Fromborku (24 maja).
• 1616 - Umieszczenie dzieła De revolutionibus na katolickim Indeksie Ksiąg Zakazanych (5 marca).
• 1953 - Wypożyczenie Polsce autografu rękopisu De revolutionibus przez władze Czechosłowacji.
• 1972 - Wystrzelenie przez NASA satelity naukowego OAO-3 Copernicus.
• 2005 - Odnalezienie szczątków astronoma w krypcie katedry we Fromborku.
• 2010 - Nadanie pierwiastkowi chemicznemu 112 nazwy copernicium przez unię IUPAC (19 lutego).

Najczęściej zadawane pytania

• Kiedy dokładnie zmarł Mikołaj Kopernik? Powszechnie przyjęta w historiografii data śmierci Mikołaja Kopernika to 24 maja 1543 roku.

• Czy Mikołaj Kopernik był wyświęconym księdzem katolickim? Nie, przekonanie to jest mitem. Jak wykazały badania, pogląd ten był wynikiem pomyłki XX-wiecznego kopernikologa Lino Sighnolfiego. Kopernik posiadał status kanonika warmińskiego i przyjął jedynie niższe święcenia duchowne, ale nigdy nie został wyświęcony na kapłana.

• Czy Kopernik pożyczył teorię heliocentryczną od starożytnych Greków? Pierwszym znanym twórcą koncepcji heliocentrycznej był grecki astronom Arystarch z Samos (III w. p.n.e.). Jednak historycy nauki uważają, że Mikołaj Kopernik doszedł do swoich wniosków w sposób niezależny, tworząc kompletny matematyczny i geometryczny model układu planetarnego, którego starożytni nie opracowali.

• W jakich językach pisał i mówił Kopernik? Kopernik był posługującym się wieloma językami humanistą. Na co dzień w domu posługiwał się językiem niemieckim, a prace naukowe i oficjalną korespondencję prowadził po łacinie. Ponadto władał językiem polskim oraz włoskim, a podczas studiów we Włoszech opanował również grekę klasyczną.

• Jak potwierdzono autentyczność odnalezionych w 2005 roku szczątków astronoma? Tożsamość potwierdzono metodą antroposkopii kryminalistycznej (rekonstrukcja rysów twarzy na podstawie czaszki wykazująca zgodność z portretami) oraz badaniami genetycznymi. Autentyczność odnalezionej czaszki zamierzano potwierdzić badaniami genetycznymi.