Konferencja Poczdamska - nowy ład po II wojnie światowej

Konferencja Poczdamska: Kształtowanie powojennego świata i narodziny zimnej wojny

W lipcu 1945 roku, gdy dym bitewny nad Europą jeszcze nie opadł, a świat z trwogą oczekiwał na ostateczne rozstrzygnięcie wojny na Pacyfiku, w Poczdamie zebrała się "Wielka Trójka". To spotkanie miało zadecydować o kształcie powojennego świata, ale stało się również świadkiem narodzin nowej, globalnej rywalizacji. W cieniu Pałacu Cecilienhof, gdzie toczyły się obrady, prezydent USA Harry Truman otrzymał wiadomość, która na zawsze zmieniła bieg historii: test pierwszej bomby atomowej zakończył się sukcesem. Ta informacja, choć początkowo tajemna, rzuciła długi cień na negocjacje, zwiastując erę zimnej wojny.

Kluczowe fakty

• Kiedy? Konferencja Poczdamska odbyła się w 1945 roku, w dniach od 17 lipca do 2 sierpnia.
• Gdzie? Miejscem obrad był Pałac Cecilienhof w Poczdamie, leżący w radzieckiej strefie okupacyjnej Niemiec.
• Kto? Głównymi uczestnikami były Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Delegacje reprezentowali: Józef Stalin (ZSRR), Harry S. Truman (USA) oraz Winston Churchill, którego w trakcie konferencji zastąpił Clement Attlee (Wielka Brytania).
• Wynik? Ustalono sposób zarządzania powojennymi Niemcami, przesunięto wschodnią granicę Niemiec na linię Odry i Nysy Łużyckiej, uznano wspierany przez ZSRR Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej w Polsce, a także podjęto decyzje dotyczące demilitaryzacji, denazyfikacji i demokratyzacji Niemiec. Konferencja zakończyła się wzmocnieniem relacji, ale w ciągu 18 miesięcy doprowadziła do wybuchu zimnej wojny.

Przywódcy USA, Wielkiej Brytanii i ZSRR podczas konferencji poczdamskiej: prezydent Harry S. Truman, premier Winston Churchill i przywódca ZSRR Józef Stalin. Fot. NieznanyUnknown author lub nie podany, Public domain / Wikimedia Commons

Tło i przyczyny Konferencji Poczdamskiej

Zaledwie dziewięć tygodni po bezwarunkowej kapitulacji Niemiec, świat stał na progu nowej epoki. Konferencja Poczdamska, która rozpoczęła się 17 lipca 1945 roku, miała za zadanie zaplanować powojenny pokój, czerpiąc nauki z błędów popełnionych podczas Konferencji Pokojowej w Paryżu w 1919 roku. Jej głównym celem było ustalenie sposobu zarządzania pokonanymi Niemcami oraz ustanowienie nowego porządku powojennego, rozwiązanie kwestii traktatów pokojowych i przeciwdziałanie długofalowym skutkom globalnego konfliktu.

Sytuacja geopolityczna Europy uległa jednak znaczącym zmianom od czasu poprzedniej konferencji "Wielkiej Trójki" w Jałcie, która odbyła się w lutym 1945 roku. Armia Czerwona zajęła znaczną część Europy Środkowej i Wschodniej, a państwa bałtyckie zostały przymusowo włączone do Związku Radzieckiego. Józef Stalin, dyktator ZSRR, utworzył w Polsce marionetkowy rząd komunistyczny, argumentując, że jego kontrola nad Europą Wschodnią stanowi środek obronny przed przyszłymi atakami i jest uzasadnioną sferą wpływów radzieckich.

Również skład przywódców uległ zmianie. Prezydent Stanów Zjednoczonych Franklin D. Roosevelt zmarł 12 kwietnia 1945 roku, a jego miejsce zajął wiceprezydent Harry Truman. Truman, w przeciwieństwie do swojego poprzednika, był znacznie bardziej podejrzliwy wobec Sowietów i postrzegał ich działania w Europie Wschodniej jako agresywny ekspansjonizm, niezgodny z ustaleniami jałtańskimi. Było to jedyne osobiste spotkanie Trumana ze Stalinem.

Wielka Brytania również doświadczyła zmiany na szczytach władzy. Winston Churchill, premier przez większość wojny, został zastąpiony w trakcie konferencji przez Clementa Attlee po przegranych wyborach parlamentarnych 5 lipca 1945 roku. Polityka Churchilla wobec ZSRR, ukształtowana już na początku lat 40., różniła się od tej Roosevelta; Churchill postrzegał Stalina jako tyrana, a system radziecki jako nikczemny.

Niektóre źródła sugerują, że prezydent Truman celowo opóźnił rozpoczęcie konferencji, aby mogła ona odbyć się po ogłoszeniu wyników pierwszego testu bomby atomowej. Test ten, nazwany "Trinity", miał miejsce 16 lipca, dzień przed rozpoczęciem obrad w Poczdamie. Ta sugestia, choć sporna, podkreśla narastające napięcia i zmieniającą się dynamikę sił.

Warto również zauważyć, że na Konferencję Poczdamską, podobnie jak na Jałtę, nie zaproszono Charlesa de Gaulle'a, przywódcy Wolnej Francji. Obawiano się, że będzie on dążył do renegocjacji decyzji jałtańskich, co wywołało jego głębokie i trwałe niezadowolenie. Inne powody pominięcia Francji obejmowały długotrwałą wzajemną niechęć między Rooseveltem a de Gaulle'em, spory dotyczące francuskich i amerykańskich stref okupacyjnych oraz przewidywane konflikty interesów w kwestii Indochin Francuskich. Brytyjczycy i Amerykanie ocenili, że cele Francji w wielu punktach agendy konferencji prawdopodobnie byłyby sprzeczne z ich uzgodnionymi celami.

Związek Radziecki, pod wodzą Stalina, podczas wojny zdecydowanie opowiadał się za rozczłonkowaniem Niemiec. Jak wskazują ustalenia historyków, takich jak Geoffrey Roberts (2007), mit o jego późniejszym poparciu dla jedności Niemiec był propagowany dopiero w późniejszym okresie. Opublikowane radzieckie zapisy z konferencji teherańskiej, jałtańskiej i poczdamskiej są niekompletne i niedokładne z powodów politycznych, co utrudnia pełne zrozumienie rzeczywistych intencji i wypowiedzi Stalina. Te historyczne niuanse pokazują, jak złożone były relacje między sojusznikami jeszcze przed oficjalnym początkiem zimnej wojny.

Przebieg obrad: od Churchilla do Attlee i tajemnica bomby atomowej

Konferencja Poczdamska rozpoczęła się 17 lipca 1945 roku w Pałacu Cecilienhof w Poczdamie, malowniczo położonym w radzieckiej strefie okupacyjnej Niemiec. Przez piętnaście dni, do 2 sierpnia, przywódcy trzech mocarstw - Związku Radzieckiego, Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii - debatowali nad przyszłością powojennego świata.

Główne delegacje reprezentowali:

• Józef Stalin jako Generalny Sekretarz Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików) i przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych ZSRR.
• Harry S. Truman jako prezydent Stanów Zjednoczonych.
• Winston Churchill jako premier Wielkiej Brytanii, którego w trakcie konferencji zastąpił Clement Attlee.

Ważną rolę w obradach odegrali również ministrowie spraw zagranicznych i ich doradcy:

• Wiaczesław Mołotow (ZSRR)
• Anthony Eden (Wielka Brytania), później zastąpiony przez Ernesta Bevina
• James F. Byrnes (USA)

Obrady miały złożoną strukturę. Od 17 do 25 lipca odbyło się dziewięć spotkań szefów rządów z ich ministrami spraw zagranicznych. Codziennie spotykali się również sami ministrowie spraw zagranicznych, a także komitety powołane do wstępnego rozpatrywania poszczególnych kwestii przed ich przedstawieniem na forum głównym. Taki system miał zapewnić efektywność i kompleksowe przygotowanie decyzji.

Jednak przebieg konferencji został niespodziewanie przerwany. 25 lipca obrady zawieszono na dwa dni z powodu ogłoszenia wyników wyborów parlamentarnych w Wielkiej Brytanii, które odbyły się 5 lipca. Wyniki te były szokiem dla wielu: Partia Pracy odniosła miażdżące zwycięstwo nad Partią Konserwatywną Winstona Churchilla. W efekcie, 28 lipca, Clement Attlee zastąpił Churchilla na stanowisku premiera Wielkiej Brytanii i tym samym stał się nowym reprezentantem na konferencji. Zmiana dotknęła również stanowisko ministra spraw zagranicznych - Ernest Bevin zastąpił Anthony'ego Edena. Ta nagła zmiana w brytyjskiej delegacji wprowadziła nową dynamikę do i tak już skomplikowanych negocjacji.

Najbardziej dramatycznym i symbolicznym momentem konferencji było potajemne poinformowanie prezydenta Trumana o udanym teście pierwszej bomby atomowej (o kryptonimie "Trinity"), który miał miejsce 16 lipca, dzień przed rozpoczęciem obrad. Truman, świadomy posiadania nowej, potężnej broni, zasugerował Stalinowi, że Stany Zjednoczone zamierzają użyć "nowego rodzaju broni" przeciwko Japończykom. Było to pierwsze oficjalne przekazanie tej informacji Sowietom.

Jednak, jak ujawniły późniejsze ustalenia historyczne, Stalin był już świadomy projektu bomby atomowej. Dzięki rozbudowanej siatce szpiegowskiej, Sowieci mieli informacje o amerykańskich pracach nad bronią jądrową na długo przed oficjalnym poinformowaniem go przez Trumana. Ta wiedza Stalina, w połączeniu z próbą Trumana wykorzystania nowej broni jako karty przetargowej, podkreślała rosnącą wzajemną nieufność i stanowiła zapowiedź przyszłej rywalizacji nuklearnej. Mimo tych napięć, Truman odnotował w swoim tajnym dzienniku 17 lipca: "Mogę dogadać się ze Stalinem. Jest uczciwy - ale piekielnie sprytny." (Truman, 1980).

Obrady toczyły się dalej, a delegacje wymieniały poglądy na szereg innych kwestii. Wiele z nich, ze względu na złożoność i brak czasu, zostało odłożonych na później i miało zostać rozważonych przez nowo ustanowioną Radę Ministrów Spraw Zagranicznych. Konferencja, pomimo narastających różnic, zakończyła się deklaracją wzmocnienia relacji między trzema rządami, co miało odnowić zaufanie do wspólnego budowania sprawiedliwego i trwałego pokoju. Jednak, jak pokazała historia, to poczucie jedności było krótkotrwałe.

"Wielka Trójka" wraz z doradcami podczas konferencji w Poczdamie w 1945 roku. Fot. Army Signal Corps Collection in the U.S. National Archives., Public domain / Wikimedia Commons

Kluczowe decyzje i nowy porządek Europy

Konferencja Poczdamska podjęła szereg fundamentalnych decyzji, które miały na celu ukształtowanie powojennego ładu, zwłaszcza w Europie. Najważniejsze z nich dotyczyły przyszłości Niemiec, granic Polski oraz kwestii reparacji i przesiedleń.

Przyszłość Niemiec: Alianci ustalili sześć głównych celów okupacji Niemiec, często określanych jako "5 D" plus demontaż:

1. Demilitaryzacja: Całkowite rozbrojenie Niemiec, w tym likwidacja SS, SA, SD, Gestapo oraz wszystkich sił zbrojnych (lądowych, powietrznych, morskich) i organizacji podtrzymujących tradycje wojskowe.
2. Denazyfikacja: Zniszczenie Partii Nazistowskiej i jej organizacji afiliowanych, zapobieganie wszelkiej działalności nazistowskiej oraz usunięcie z urzędów publicznych wszystkich członków partii nazistowskiej, którzy sprzeciwiali się powojennym celom aliantów. Zastąpić ich miały osoby popierające system demokratyczny.
3. Demokratyzacja: Przygotowanie do odbudowy niemieckiego życia politycznego w duchu demokratycznym. Postanowiono znieść wszystkie nazistowskie prawa dyskryminujące ze względu na rasę, wyznanie i poglądy polityczne. Systemy sądowniczy i edukacyjny miały zostać zreorganizowane w oparciu o demokratyczne ideały równości i sprawiedliwości. Alianci zachęcali do istnienia demokratycznych partii z prawem do zgromadzeń i publicznej dyskusji.
4. Decentralizacja: Rozluźnienie centralnej władzy w Niemczech.
5. Demontaż przemysłu: Ograniczenie potencjału przemysłowego Niemiec, zwłaszcza ciężkiego przemysłu, który mógłby służyć celom wojennym.
6. Dekartelizacja: Rozbicie niemieckich karteli i monopoli przemysłowych.

Ponadto, Niemcy i Austria miały zostać podzielone na cztery strefy okupacyjne (dla USA, Wielkiej Brytanii, ZSRR i Francji), co zostało uzgodnione już w Jałcie. Ich stolice, Berlin i Wiedeń, również podzielono na cztery sektory. Wszystkie niemieckie aneksje w Europie, w tym Sudety, Alzacja-Lotaryngia, Austria i zachodnie części Polski, miały zostać cofnięte. Zbrodniarze wojenni mieli zostać postawieni przed sądem, a pierwsza lista oskarżonych miała zostać opublikowana przed 1 września, co doprowadziło do Procesów Norymberskich.

Granice Polski i przesiedlenia: Jedną z najbardziej brzemiennych w skutki decyzji było przesunięcie wschodniej granicy Niemiec na zachód, do linii Odry i Nysy Łużyckiej. To zmniejszyło terytorium Niemiec o około 25% w stosunku do granic z 1937 roku. Terytoria na wschód od nowej granicy, które miały przypaść Polsce, obejmowały Prusy Wschodnie, prawie cały Śląsk, Prusy Zachodnie i dwie trzecie Pomorza. Obszary te były głównie rolnicze, z wyjątkiem Górnego Śląska, który stanowił drugie co do wielkości centrum niemieckiego przemysłu ciężkiego.

Konferencja zdecydowała również o przesiedleniach ludności niemieckiej z terenów Polski, Czechosłowacji i Węgier. Nie dotyczyło to jednak Jugosławii. Te masowe przesiedlenia miały na celu stworzenie bardziej jednolitych etnicznie państw narodowych i zapobieżenie przyszłym konfliktom na tle mniejszościowym.

Uznanie rządu polskiego: Na konferencji uznano wspierany przez ZSRR Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej za prawowity rząd Polski. Delegacja tego rządu, w skład której wchodzili m.in. Bolesław Bierut, Edward Osóbka-Morawski, Stanisław Grabski, Stanisław Mikołajczyk, Wincenty Rzymowski, Zygmunt Modzelewski oraz Michał Rola-Żymierski, przedstawiła memorandum w kwestii zachodniej granicy Polski. Wicepremier Mikołajczyk, w swoim przemówieniu, argumentował za zmianami terytorialnymi, powołując się na:

• Odszkodowanie: Moralne i materialne zadośćuczynienie za zniszczenia i grabieże dokonane przez Niemcy. Polska, jako sojusznik zwycięskich państw, miała prawo do odszkodowania w naturze - w ziemi, fabrykach, kopalniach i dobrach kulturalnych.
• Potrzeby demograficzne: Polska, z dużym przyrostem naturalnym i koniecznością przyjęcia reemigrantów, potrzebowała obszaru odpowiadającego potrzebom jej ludności. Przesunięcie granicy nad Odrę i Nysę miało złagodzić przeludnienie rolnicze.
• Polskość ziem zachodnich: Argumentowano, że znaczne obszary poza granicami Polski z lat 1918-1939 były zamieszkane przez większość ludności polskiej.
• Prawa historyczne: Wskazywano na historyczne związki Polski z ziemiami nad Odrą od X wieku, które utracono pod naciskiem germańskim od XIII wieku.
• Położenie geograficzne i związki geopolityczne: Podkreślano, że Polska leży na wschodnich rubieżach Europy Zachodniej, na pomostach międzymorskich (adriatycko-bałtyckim i bałtycko-czarnomorskim) oraz na szlakach transkontynentalnych. Naturalne granice Polski miały obejmować Sudety i Karpaty na południu, wybrzeże Bałtyku na północy oraz Odrę i Nysę na zachodzie, tworząc zwartą jednostkę geograficzną.
• Związki gospodarcze: Argumentowano, że wschodnie Niemcy, sztucznie oderwane od Polski, nie rozwijały się normalnie i były terenem emigracyjnym. Związanie tych ziem z Polską miało zapewnić zatrudnienie nadwyżki ludności wiejskiej i stworzyć dogodny rynek zbytu dla przemysłu, który w ramach Rzeszy był nastawiony głównie na eksport.
• Zapobieganie imperializmowi niemieckiemu: Mikołajczyk podkreślił, że odebranie Niemcom bazy przemysłowej na tych terenach stanowi gwarancję zapobieżenia podstawowym przyczynom niemieckiego imperializmu i przyczyni się trwale do zachowania pokoju światowego.

Inne postanowienia:

• Sowieci potwierdzili swoje zobowiązanie z Jałty do szybkiego rozpoczęcia inwazji na obszary okupowane przez Japonię.
• Wietnam miał zostać podzielony wzdłuż 16. równoleżnika.
• Ustanowiono Radę Ministrów Spraw Zagranicznych, której zadaniem było rozważenie wielu innych kwestii odłożonych na później, w tym opracowanie traktatów pokojowych.
• Polska miała otrzymać 15% reparacji wojennych przyznanych ZSRR.

Decyzje podjęte w Poczdamie miały dalekosiężne konsekwencje, kształtując mapę Europy na dziesięciolecia i stając się fundamentem nowego, powojennego porządku.

Skutki i znaczenie Konferencji Poczdamskiej

Konferencja Poczdamska, choć zakończyła się deklaracją wzmocnienia relacji między trzema rządami i odnowieniem zaufania do wspólnego budowania sprawiedliwego i trwałego pokoju, w rzeczywistości stanowiła punkt zwrotny w historii XX wieku. Jej bezpośrednie skutki były odczuwalne natychmiast, ale długoterminowe konsekwencje ukształtowały globalną politykę na ponad cztery dekady.

Narodziny zimnej wojny: Paradoksalnie, pomimo początkowego optymizmu i deklaracji współpracy, w ciągu zaledwie 18 miesięcy po konferencji relacje między mocarstwami uległy drastycznemu pogorszeniu. To właśnie w Poczdamie, w cieniu ujawnienia tajemnicy bomby atomowej i narastających różnic ideologicznych oraz geopolitycznych, zasiano ziarna zimnej wojny. Podejrzliwość Trumana wobec radzieckiego ekspansjonizmu w Europie Wschodniej, w połączeniu z faktem, że Stalin już wiedział o amerykańskiej broni nuklearnej, stworzyły atmosferę wzajemnej nieufności, która szybko przerodziła się w otwartą rywalizację.

Podział Niemiec i Europy: Decyzja o podziale Niemiec na cztery strefy okupacyjne, a także przesunięcie granic na wschód, choć miały na celu ukaranie agresora i zapobieżenie przyszłym konfliktom, w praktyce utrwaliły podział Europy. Wschodnia granica Niemiec na linii Odry i Nysy Łużyckiej, choć początkowo określona jako tymczasowa, stała się faktyczną granicą państwową na dziesięciolecia, potwierdzoną ostatecznie dopiero w 1990 roku traktatem "dwa plus cztery". Podział Niemiec na strefy okupacyjne, a później na dwa państwa (NRD i RFN), stał się najbardziej namacalnym symbolem żelaznej kurtyny, która podzieliła kontynent.

Kwestia polska: Uznanie Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej, wspieranego przez ZSRR, za prawowity rząd Polski, było kluczowym momentem dla powojennego losu kraju. Oznaczało to faktyczne oddanie Polski w sferę wpływów radzieckich, co zdeterminowało jej ustrój polityczny i gospodarczy na kolejne dziesięciolecia. Argumenty polskiej delegacji za nowymi granicami zachodnimi zostały przyjęte, co było z jednej strony zadośćuczynieniem za wojenne cierpienia i zniszczenia, a z drugiej strony wiązało się z masowymi przesiedleniami ludności niemieckiej, co było procesem niezwykle traumatycznym i złożonym.

Nowy ład międzynarodowy: Konferencja ustanowiła Radę Ministrów Spraw Zagranicznych, która miała kontynuować prace nad traktatami pokojowymi i rozwiązywać pozostałe kwestie. Było to świadectwo dążenia do multilateralizmu, ale jednocześnie pokazało, że "Wielka Trójka" nie była w stanie samodzielnie rozwiązać wszystkich problemów. Powołanie tej rady było próbą stworzenia mechanizmu dyplomatycznego, który miał zapobiec chaosowi i zapewnić stabilność.

Wpływ bomby atomowej: Ujawnienie informacji o bombie atomowej w Poczdamie, choć Stalin już o niej wiedział, fundamentalnie zmieniło dynamikę stosunków międzynarodowych. Zapoczątkowało to wyścig zbrojeń nuklearnych, który stał się centralnym elementem zimnej wojny i na dziesięciolecia zdefiniował globalne bezpieczeństwo. Posiadanie tej broni dało USA tymczasową przewagę, ale jednocześnie wzmocniło determinację ZSRR do rozwijania własnego arsenału.

Niedokładność źródeł radzieckich: Ważnym aspektem historycznego znaczenia konferencji jest fakt, że, jak zauważa Geoffrey Roberts (2007), opublikowane radzieckie zapisy z konferencji teherańskiej, jałtańskiej i poczdamskiej są niekompletne i niedokładne z powodów politycznych. Ta niedokładność utrudnia pełne zrozumienie rzeczywistych wypowiedzi i intencji Stalina, co z kolei wpływa na interpretację początków zimnej wojny i roli ZSRR w kształtowaniu powojennego ładu.

Podsumowując, Konferencja Poczdamska była momentem, w którym świat, choć formalnie dążył do pokoju, faktycznie wszedł w nową erę globalnej rywalizacji. Decyzje podjęte w Pałacu Cecilienhof zdefiniowały granice, ustroje polityczne i sfery wpływów, kładąc podwaliny pod porządek, który trwał aż do upadku bloku wschodniego.

Mapa aliantów użyta do określenia liczby Niemców, którzy mieliby zostać wysiedleni z terenów wschodnich Niemiec. Fot. amerikanisches Außenministerium, CC BY-SA 3.0 / Wikimedia Commons

Oś czasu

• 12 kwietnia 1945: Śmierć prezydenta USA Franklina D. Roosevelta; Harry Truman obejmuje prezydenturę.
• 5 lipca 1945: Wybory parlamentarne w Wielkiej Brytanii, których wyniki zostaną ogłoszone w trakcie konferencji.
• 16 lipca 1945: Udany test pierwszej bomby atomowej (Trinity) w USA.
• 17 lipca 1945: Rozpoczęcie Konferencji Poczdamskiej w Pałacu Cecilienhof.
• 17-25 lipca 1945: Dziewięć spotkań szefów rządów i ministrów spraw zagranicznych.
• 25-27 lipca 1945: Przerwa w obradach z powodu ogłoszenia wyników wyborów w Wielkiej Brytanii.
• 28 lipca 1945: Clement Attlee zastępuje Winstona Churchilla na stanowisku premiera Wielkiej Brytanii i reprezentanta na konferencji; Ernest Bevin zastępuje Anthony'ego Edena.
• 2 sierpnia 1945: Zakończenie Konferencji Poczdamskiej.

Najczęściej zadawane pytania

• Dlaczego doszło do Konferencji Poczdamskiej? Konferencja miała na celu zaplanowanie powojennego pokoju po bezwarunkowej kapitulacji Niemiec, ustalenie sposobu zarządzania Niemcami, ustanowienie powojennego porządku, rozwiązanie kwestii traktatów pokojowych i przeciwdziałanie skutkom wojny, unikając błędów Konferencji Pokojowej w Paryżu z 1919 roku.

• Kto uczestniczył w Konferencji Poczdamskiej i czy skład delegacji się zmienił? Głównymi uczestnikami byli Józef Stalin (ZSRR), Harry S. Truman (USA) oraz Winston Churchill (Wielka Brytania). Tak, skład uległ zmianie: w trakcie konferencji Churchill został zastąpiony przez nowego premiera Wielkiej Brytanii, Clementa Attlee, po przegranych wyborach parlamentarnych.

• Jakie były najważniejsze decyzje dotyczące Niemiec? Niemcy zostały podzielone na cztery strefy okupacyjne (dla USA, Wielkiej Brytanii, ZSRR i Francji). Ustalono cele okupacji: demilitaryzację, denazyfikację, demokratyzację, decentralizację, demontaż przemysłu i dekartelizację. Wschodnia granica Niemiec została przesunięta na linię Odry i Nysy Łużyckiej, a zbrodniarze wojenni mieli zostać postawieni przed sądem.

• Co ustalono w sprawie Polski? Uznano wspierany przez ZSRR Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej za prawowity rząd Polski. Wschodnia granica Niemiec została przesunięta na zachód do linii Odry i Nysy Łużyckiej, co oznaczało przyznanie Polsce znacznych terytoriów na zachodzie. Zdecydowano o przesiedleniach ludności niemieckiej z terenów Polski, Czechosłowacji i Węgier.