Rozdział IV · Historia Polski
Uchwalenie Konstytucji 3 maja na słynnym obrazie Jana Matejki. Fot. Jan Matejko, Public domain / Wikimedia Commons · z artykułu Konstytucja 3 maja Upadek Rzeczypospolitej
1764-1795Reformy, Konstytucja 3 maja, konfederacje, insurekcja i trzy rozbiory. W rozdziale: 16 tematów w kalendarium, fakty do zapamiętania, fiszki i quiz.
I
Kalendarium
Najważniejsze wydarzenia rozdziału po kolei
XVIIIwiek
-
176829 lutego
Konfederacja barska
Konfederacja barska, zawiązana w 1768 roku, była zbrojnym sprzeciwem polskiej szlachty wobec rosnącego protektoratu Rosji nad Rzecząpospolitą.
-
1768
Prawa kardynalne
Prawa kardynalne, uchwalone w latach 1767-1768, były narzędziem Rosji do utrwalenia słabości Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
-
17725 sierpnia
Pierwszy rozbiór Polski
Pierwszy rozbiór Polski w 1772 roku był aktem prawnym, który doprowadził do utraty przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów 202 800 km² terytorium i 4,281 mln mieszkańców.
-
1772
Zabór austriacki (Galicja)
Galicja, zabór austriacki (1772-1918), była krainą paradoksów: centrum polskiej kultury i nauki, ale jednocześnie regionem biedy i masowej emigracji.
-
1772
Zabór rosyjski
Polska utraciła suwerenność w wyniku trzech rozbiorów (1772, 1793, 1795) dokonanych przez Rosję, Prusy i Austrię.
-
177314 października
Komisja Edukacji Narodowej
Komisja Edukacji Narodowej (KEN) powstała w 1773 roku jako odpowiedź na likwidację szkolnictwa prowadzonego przez jezuitów.
-
177319 kwietnia
Sejm rozbiorowy
Sejm rozbiorowy (1773-1775) zalegalizował I rozbiór Polski pod dyktando Rosji, Prus i Austrii, co doprowadziło do utraty 30% terytorium Rzeczypospolitej.
-
17913 maja
Konstytucja 3 maja
Konstytucja 3 maja, uchwalona w 1791 roku, była drugą na świecie i pierwszą w Europie spisaną konstytucją, mającą na celu reformę Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
-
179227 kwietnia
Konfederacja targowicka
Konfederacja Targowicka była spiskiem magnatów, który doprowadził do obalenia Konstytucji 3 Maja.
-
179218 maja
Wojna w obronie konstytucji
Wojna w obronie Konstytucji 3 Maja była ostatnim zrywem niepodległościowym Polski przed drugim rozbiorem.
-
179323 stycznia
Drugi rozbiór Polski
Drugi rozbiór Polski w 1793 roku był konsekwencją uchwalenia Konstytucji 3 maja i ingerencji Rosji oraz Prus.
-
1793
Zabór pruski
W drugiej połowie XVIII wieku Rzeczpospolita Obojga Narodów, niegdyś jedno z największych państw Europy, znajdowała się w głębokim kryzysie politycznym i gospodarczym.
-
1794
Insurekcja kościuszkowska
Sytuacja Rzeczypospolitej po drugim rozbiorze Polski w 1793 roku była katastrofalna.
-
179524 października
Trzeci rozbiór Polski
Rzeczpospolita Obojga Narodów zniknęła z mapy Europy w 1795 roku po trzecim rozbiorze.
-
1795
Ziemiaństwo i szlachta
Szlachta polska, stanowiąca przez wieki elitę władzy i kultury, stanęła w obliczu dramatycznych zmian po upadku Rzeczypospolitej.
-
179525 listopada
Ziemie polskie pod zaborami
Okres zaborów trwał od 1795 do 1918 roku, kiedy ziemie polskie były podzielone między Prusy, Austrię i Rosję.
II
Fakty do zapamiętania
Karty z katalogu: kiedy, gdzie, kto
1768Konfederacja barska
- Kiedy
- Konfederacja barska została zawiązana 29 lutego 1768 roku i trwała do 1772 roku.
- Gdzie
- Początkowo w twierdzy Bar na Podolu (obecnie Ukraina)...
1768Prawa kardynalne
- Kiedy
- Prawa kardynalne zostały uchwalone w latach 1767-1768 przez Sejm Repninowski w Warszawie.
- Gdzie
- Głównym miejscem uchwalenia i dyskusji nad Prawami kardynalnymi była Warszawa, w szczególności obrady Sejmu Repninowskiego...
- Kto
- Prawa kardynalne zostały narzucone Rzeczypospolitej przez carycę Katarzynę Wielką i rosyjskie siły dowodzone przez księcia...
1772Pierwszy rozbiór Polski
- Kiedy
- Podpisanie traktatów rozbiorowych nastąpiło 5 sierpnia 1772 roku w Petersburgu.
- Gdzie
- Cesja terytorium Rzeczypospolitej Obojga Narodów odbyła się na rzecz Królestwa Prus...
1772Zabór austriacki (Galicja)
- Kiedy
- Zabór austriacki trwał od 1772 roku ([pierwszy rozbiór Polski](/blog/traktat-rozbiorowy-polski-1772-kulisy-pierwszego-rozbioru))...
- Gdzie
- Obejmował tereny południowej Rzeczypospolitej, w tym Małopolskę, część Podola, Wołynia...
- Wynik
- Początkowa germanizacja, a następnie uzyskanie największej autonomii spośród trzech zaborów...
1772Zabór rosyjski
- Kiedy
- Rozbiory Polski miały miejsce w latach 1772, 1793 i 1795.
- Gdzie
- Zabór rosyjski obejmował wschodnie i centralne tereny dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w tym większość Litwy...
- Wynik
- Całkowita utrata suwerenności Polski i Litwy, długotrwała polityka rusyfikacji, liczne represje...
1773Komisja Edukacji Narodowej
- Kiedy
- Komisja Edukacji Narodowej została powołana 14 października 1773 roku przez Sejm Rozbiorowy i króla Stanisława Augusta.
- Gdzie
- Działała na terenie Rzeczypospolitej Obojga Narodów, obejmując swoim zasięgiem Koronę i Wielkie Księstwo Litewskie.
- Wynik
- KEN stała się pierwszym w Europie ministerstwem edukacji publicznej, zreformowała system szkolnictwa...
1773Sejm rozbiorowy
- Kiedy
- Sejm rozbiorowy obradował w latach 1773-1775, a jego obrady rozpoczęły się 19 kwietnia 1773 roku.
- Gdzie
- Wydarzenia miały miejsce w Warszawie, ówczesnej stolicy Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
- Wynik
- Sejm zatwierdził I rozbiór Polski, co oznaczało utratę około 30% terytorium Rzeczypospolitej.
1791Konstytucja 3 maja
- Kiedy
- Uchwalona 3 maja 1791 roku.
- Gdzie
- W Warszawie, na Zamku Królewskim, podczas obrad Sejmu Czteroletniego.
- Wynik
- Konstytucja zmieniła ustrój Rzeczypospolitej na monarchię dziedziczną, ograniczyła demokrację szlachecką...
1792Konfederacja targowicka
- Kiedy
- Konfederacja została zawiązana 27 kwietnia 1792 roku w Petersburgu, choć oficjalnie ogłoszono ją 14 maja 1792 roku w Targowicy.
- Kto
- Głównymi stronami były: konfederaci targowiccy...
- Wynik
- Obalenie reform Konstytucji 3 Maja, wybuch wojny polsko-rosyjskiej 1792 roku, przystąpienie króla do konfederacji...
1793Drugi rozbiór Polski
- Kiedy
- Traktat podziałowy podpisano 23 stycznia 1793 roku.
- Gdzie
- Rozbiór dotyczył terytorium Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
- Kto
- Główne strony konfliktu to Rzeczpospolita Obojga Narodów (reprezentowana przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i sejm)...
1793Zabór pruski
- Kiedy
- Zabór pruski kształtował się w wyniku trzech rozbiorów Polski w latach 1772, 1793 i 1795.
- Gdzie
- Obejmował zachodnie terytoria dawnej Rzeczypospolitej, w tym Wielkopolskę, Pomorze Gdańskie, Warmię, część Kujaw...
- Wynik
- Prusy zaanektowały łącznie około 141 400 km² ziemi...
1794Insurekcja kościuszkowska
- Kiedy
- 1794 rok.
- Gdzie
- Terytorium Rzeczypospolitej Obojga Narodów, z głównymi ogniskami walk w Małopolsce, Wielkopolsce, na Litwie i w Warszawie.
- Kto
- Polacy i Litwini pod wodzą Tadeusza Kościuszki przeciwko Imperium Rosyjskiemu i Królestwu Pruskiemu.
III
Fiszki
Odpowiedz w myślach, potem odwróć kartę
IV
Sprawdź się
62 pytania z tego rozdziału