Przejdź do treści
Rozdział IV · Historia Polski

Upadek Rzeczypospolitej

1764-1795

Reformy, Konstytucja 3 maja, konfederacje, insurekcja i trzy rozbiory. W rozdziale: 16 tematów w kalendarium, fakty do zapamiętania, fiszki i quiz.

Uchwalenie Konstytucji 3 maja na słynnym obrazie Jana Matejki. Fot. Jan Matejko, Public domain / Wikimedia Commons · z artykułu Konstytucja 3 maja
I

Kalendarium

Najważniejsze wydarzenia rozdziału po kolei

XVIIIwiek
  1. 176829 lutego Konfederacja barska Konfederacja barska, zawiązana w 1768 roku, była zbrojnym sprzeciwem polskiej szlachty wobec rosnącego protektoratu Rosji nad Rzecząpospolitą.
  2. 1768 Prawa kardynalne Prawa kardynalne, uchwalone w latach 1767-1768, były narzędziem Rosji do utrwalenia słabości Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
  3. 17725 sierpnia Pierwszy rozbiór Polski Pierwszy rozbiór Polski w 1772 roku był aktem prawnym, który doprowadził do utraty przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów 202 800 km² terytorium i 4,281 mln mieszkańców.
  4. 1772 Zabór austriacki (Galicja) Galicja, zabór austriacki (1772-1918), była krainą paradoksów: centrum polskiej kultury i nauki, ale jednocześnie regionem biedy i masowej emigracji.
  5. 1772 Zabór rosyjski Polska utraciła suwerenność w wyniku trzech rozbiorów (1772, 1793, 1795) dokonanych przez Rosję, Prusy i Austrię.
  6. 177314 października Komisja Edukacji Narodowej Komisja Edukacji Narodowej (KEN) powstała w 1773 roku jako odpowiedź na likwidację szkolnictwa prowadzonego przez jezuitów.
  7. 177319 kwietnia Sejm rozbiorowy Sejm rozbiorowy (1773-1775) zalegalizował I rozbiór Polski pod dyktando Rosji, Prus i Austrii, co doprowadziło do utraty 30% terytorium Rzeczypospolitej.
  8. 17913 maja Konstytucja 3 maja Konstytucja 3 maja, uchwalona w 1791 roku, była drugą na świecie i pierwszą w Europie spisaną konstytucją, mającą na celu reformę Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
  9. 179227 kwietnia Konfederacja targowicka Konfederacja Targowicka była spiskiem magnatów, który doprowadził do obalenia Konstytucji 3 Maja.
  10. 179218 maja Wojna w obronie konstytucji Wojna w obronie Konstytucji 3 Maja była ostatnim zrywem niepodległościowym Polski przed drugim rozbiorem.
  11. 179323 stycznia Drugi rozbiór Polski Drugi rozbiór Polski w 1793 roku był konsekwencją uchwalenia Konstytucji 3 maja i ingerencji Rosji oraz Prus.
  12. 1793 Zabór pruski W drugiej połowie XVIII wieku Rzeczpospolita Obojga Narodów, niegdyś jedno z największych państw Europy, znajdowała się w głębokim kryzysie politycznym i gospodarczym.
  13. 1794 Insurekcja kościuszkowska Sytuacja Rzeczypospolitej po drugim rozbiorze Polski w 1793 roku była katastrofalna.
  14. 179524 października Trzeci rozbiór Polski Rzeczpospolita Obojga Narodów zniknęła z mapy Europy w 1795 roku po trzecim rozbiorze.
  15. 1795 Ziemiaństwo i szlachta Szlachta polska, stanowiąca przez wieki elitę władzy i kultury, stanęła w obliczu dramatycznych zmian po upadku Rzeczypospolitej.
  16. 179525 listopada Ziemie polskie pod zaborami Okres zaborów trwał od 1795 do 1918 roku, kiedy ziemie polskie były podzielone między Prusy, Austrię i Rosję.
II

Fakty do zapamiętania

Karty z katalogu: kiedy, gdzie, kto

1768Konfederacja barska

Kiedy
Konfederacja barska została zawiązana 29 lutego 1768 roku i trwała do 1772 roku.
Gdzie
Początkowo w twierdzy Bar na Podolu (obecnie Ukraina)...

1768Prawa kardynalne

Kiedy
Prawa kardynalne zostały uchwalone w latach 1767-1768 przez Sejm Repninowski w Warszawie.
Gdzie
Głównym miejscem uchwalenia i dyskusji nad Prawami kardynalnymi była Warszawa, w szczególności obrady Sejmu Repninowskiego...
Kto
Prawa kardynalne zostały narzucone Rzeczypospolitej przez carycę Katarzynę Wielką i rosyjskie siły dowodzone przez księcia...

1772Pierwszy rozbiór Polski

Kiedy
Podpisanie traktatów rozbiorowych nastąpiło 5 sierpnia 1772 roku w Petersburgu.
Gdzie
Cesja terytorium Rzeczypospolitej Obojga Narodów odbyła się na rzecz Królestwa Prus...

1772Zabór austriacki (Galicja)

Kiedy
Zabór austriacki trwał od 1772 roku ([pierwszy rozbiór Polski](/blog/traktat-rozbiorowy-polski-1772-kulisy-pierwszego-rozbioru))...
Gdzie
Obejmował tereny południowej Rzeczypospolitej, w tym Małopolskę, część Podola, Wołynia...
Wynik
Początkowa germanizacja, a następnie uzyskanie największej autonomii spośród trzech zaborów...

1772Zabór rosyjski

Kiedy
Rozbiory Polski miały miejsce w latach 1772, 1793 i 1795.
Gdzie
Zabór rosyjski obejmował wschodnie i centralne tereny dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w tym większość Litwy...
Wynik
Całkowita utrata suwerenności Polski i Litwy, długotrwała polityka rusyfikacji, liczne represje...

1773Komisja Edukacji Narodowej

Kiedy
Komisja Edukacji Narodowej została powołana 14 października 1773 roku przez Sejm Rozbiorowy i króla Stanisława Augusta.
Gdzie
Działała na terenie Rzeczypospolitej Obojga Narodów, obejmując swoim zasięgiem Koronę i Wielkie Księstwo Litewskie.
Wynik
KEN stała się pierwszym w Europie ministerstwem edukacji publicznej, zreformowała system szkolnictwa...

1773Sejm rozbiorowy

Kiedy
Sejm rozbiorowy obradował w latach 1773-1775, a jego obrady rozpoczęły się 19 kwietnia 1773 roku.
Gdzie
Wydarzenia miały miejsce w Warszawie, ówczesnej stolicy Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
Wynik
Sejm zatwierdził I rozbiór Polski, co oznaczało utratę około 30% terytorium Rzeczypospolitej.

1791Konstytucja 3 maja

Kiedy
Uchwalona 3 maja 1791 roku.
Gdzie
W Warszawie, na Zamku Królewskim, podczas obrad Sejmu Czteroletniego.
Wynik
Konstytucja zmieniła ustrój Rzeczypospolitej na monarchię dziedziczną, ograniczyła demokrację szlachecką...

1792Konfederacja targowicka

Kiedy
Konfederacja została zawiązana 27 kwietnia 1792 roku w Petersburgu, choć oficjalnie ogłoszono ją 14 maja 1792 roku w Targowicy.
Kto
Głównymi stronami były: konfederaci targowiccy...
Wynik
Obalenie reform Konstytucji 3 Maja, wybuch wojny polsko-rosyjskiej 1792 roku, przystąpienie króla do konfederacji...

1793Drugi rozbiór Polski

Kiedy
Traktat podziałowy podpisano 23 stycznia 1793 roku.
Gdzie
Rozbiór dotyczył terytorium Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
Kto
Główne strony konfliktu to Rzeczpospolita Obojga Narodów (reprezentowana przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i sejm)...

1793Zabór pruski

Kiedy
Zabór pruski kształtował się w wyniku trzech rozbiorów Polski w latach 1772, 1793 i 1795.
Gdzie
Obejmował zachodnie terytoria dawnej Rzeczypospolitej, w tym Wielkopolskę, Pomorze Gdańskie, Warmię, część Kujaw...
Wynik
Prusy zaanektowały łącznie około 141 400 km² ziemi...

1794Insurekcja kościuszkowska

Kiedy
1794 rok.
Gdzie
Terytorium Rzeczypospolitej Obojga Narodów, z głównymi ogniskami walk w Małopolsce, Wielkopolsce, na Litwie i w Warszawie.
Kto
Polacy i Litwini pod wodzą Tadeusza Kościuszki przeciwko Imperium Rosyjskiemu i Królestwu Pruskiemu.
III

Fiszki

Odpowiedz w myślach, potem odwróć kartę

IV

Sprawdź się

62 pytania z tego rozdziału