Przejdź do treści
Rozdział II · Historia powszechna

Średniowiecze

476-1492

Państwa barbarzyńskie, Bizancjum, krucjaty, spór cesarstwa z papiestwem. W rozdziale: 32 tematy w kalendarium, fakty do zapamiętania, fiszki i quiz.

Koronacja Karola Wielkiego, fresk z pracowni Rafaela w Muzeach Watykańskich. Fot. Gary Todd from Xinzheng, China, Public domain / Wikimedia Commons · z artykułu Koronacja Karola Wielkiego
I

Kalendarium

Najważniejsze wydarzenia rozdziału po kolei

V-VIIIwiek
  1. 49625 grudnia Chrzest Chlodwiga I Chrzest Chlodwiga I, tradycyjnie datowany na 496 rok, był kluczowym momentem dla zjednoczenia Franków i powstania królestwa Franków.
  2. 527 Rozkwit Bizancjum Cesarstwo Bizantyńskie, kontynuacja potęgi Rzymu, wykształciło unikalną tożsamość kulturową.
  3. 73225 października Bitwa pod Poitiers Bitwa pod Poitiers w 732 roku była decydującym starciem między wojskami frankijskimi a armią Umajjadów.
  4. 80025 grudnia Koronacja Karola Wielkiego Koronacja Karola Wielkiego na cesarza w Rzymie w 800 roku była przełomowym wydarzeniem.
Xwiek
  1. 910 Reforma kluniacka Opactwo w Cluny, założone w 910 roku, stało się duchowym i intelektualnym centrum średniowiecznej Europy, inicjując reformy monastyczne.
  2. 9622 lutego Koronacja Ottona I Koronacja Ottona I na cesarza rzymskiego 2 lutego 962 roku w Rzymie zapoczątkowała Święte Cesarstwo Rzymskie i zdefiniowała relacje między władzą świecką a duchowną.
  3. 988 Chrzest Rusi Kijowskiej Chrystianizacja Rusi Kijowskiej w 988 roku, zainicjowana przez Włodzimierza I Wielkiego, była kluczowym momentem w historii wschodnich Słowian, kształtującym ich tożsamość prawosławną.
  4. 100025 grudnia Koronacja Stefana I Świętego Koronacja Stefana I Świętego w 1000/1001 roku zapoczątkowała chrześcijańskie Królestwo Węgier, kończąc epokę plemiennych wodzów.
XIwiek
  1. 1020 Dynastia Habsburgów Dynastia Habsburgów rządziła Europą przez ponad sześć wieków, tworząc jedno z największych imperiów w historii.
  2. 1020 Szkoła w Chartres W okresie, który historycy określają mianem pełnego średniowiecza, a dokładniej w przełomowych wiekach XI i XII, Europa Zachodnia doświadczyła niezwykłego ożywienia intelektualnego.
  3. 106614 października Bitwa pod Hastings Bitwa pod Hastings w 1066 roku była decydującym starciem między wojskami anglosaskimi a Normanami, które zmieniło bieg historii Anglii.
  4. 106625 grudnia Koronacja Wilhelma Zdobywcy Wilhelm Zdobywca, mimo nieślubnego pochodzenia, zdołał przejąć władzę w Normandii i przygotować się do podboju Anglii.
  5. 1075 Spór o inwestyturę Spór o inwestyturę (1075-1124) był konfliktem między papiestwem a cesarstwem o prawo do mianowania duchownych, kluczowym dla kształtu władzy w średniowiecznej Europie.
  6. 109527 listopada Krucjaty Krucjaty to seria wypraw militarnych inicjowanych przez papiestwo w latach 1095-1291, głównie w celu odzyskania Ziemi Świętej.
  7. 109915 lipca Zdobycie Jerozolimy Zdobycie Jerozolimy 15 lipca 1099 roku zakończyło I wyprawę krzyżową, prowadząc do utworzenia Królestwa Jerozolimskiego.
XIIwiek
  1. 1118 Założenie zakonu templariuszy Templariusze, czyli Zakon Ubogich Rycerzy Chrystusa i Świątyni Salomona, zostali założeni w 1118 roku w Jerozolimie w celu ochrony pielgrzymów.
  2. 112223 września Konkordat wormacki Konkordat wormacki z 1122 roku zakończył długotrwały spór o inwestyturę między papiestwem a cesarstwem.
  3. 1191 Hohenzollernowie Dynastia Hohenzollernów wywodzi się ze skromnych hrabiów szwabskich.
XIIIwiek
  1. 120412 kwietnia Oblężenie Konstantynopola IV krucjata, zamiast do Ziemi Świętej, skierowała się na Konstantynopol w kwietniu 1204 roku, co było bezprecedensowym aktem w historii chrześcijaństwa.
  2. 122725 sierpnia Śmierć Czyngis-chana Czyngis-chan, urodzony jako Temudżyn, zjednoczył plemiona mongolskie, tworząc jedno z największych imperiów w historii.
  3. 1299 Założenie Imperium Osmańskiego Imperium Osmańskie, istniejące od XIII do początku XX wieku, było potęgą globalną o bogatym dziedzictwie.
XIVwiek
  1. 1346 Czarna śmierć Czarna Śmierć, pandemia dżumy, zdziesiątkowała Europę w latach 1346-1352, zabijając od 30% do 60% populacji.
  2. 136823 stycznia Początek dynastii Ming Dynastia Ming, założona przez chłopa i mnicha Zhu Yuanzhanga, zakończyła rządy mongolskiej dynastii Yuan w Chinach.
  3. 137820 września Wielka schizma zachodnia Wielka Schizma Zachodnia (1378-1417) to okres, w którym Kościół katolicki miał jednocześnie trzech papieży.
  4. 139713 lipca Unia kalmarska Unia kalmarska, sojusz Danii, Szwecji i Norwegii (1397-1523), miała na celu dominację w regionie Bałtyku i przeciwdziałanie wpływom Ligi Hanzeatyckiej.
  5. 1400 Narodziny renesansu we Włoszech Intelektualną podstawą Renesansu był humanizm, który czerpał inspirację z rzymskiej koncepcji humanitas oraz z ponownego odkrycia klasycznej filozofii greckiej.
XVwiek
  1. 141525 października Bitwa pod Azincourt Bitwa pod Azincourt, stoczona 25 października 1415 roku, była decydującym zwycięstwem Anglii nad liczniejszą armią francuską, zmieniając bieg Wojny Stuletniej.
  2. 141930 lipca Wojny husyckie Wojny husyckie (1419-1434) były konfliktem religijnym i społecznym w Europie Środkowej, wywołanym przez śmierć Jana Husa.
  3. 1450 Wynalezienie druku Johannes Gutenberg zrewolucjonizował produkcję książek w XV wieku, wprowadzając ruchomą czcionkę i prasę drukarską w Moguncji.
  4. 145329 maja Upadek Konstantynopola Upadek Konstantynopola w 1453 roku oznaczał koniec Cesarstwa Bizantyńskiego, trwającego ponad tysiąc lat.
  5. 1455 Wojna Dwóch Róż Wojna Dwóch Róż to seria wojen domowych o tron Anglii, toczonych z przerwami w latach 1455-1487 między Lancasterami a Yorkami.
  6. 148522 sierpnia Dynastia Tudorów Dynastia Tudorów panowała w Anglii od 1485 do 1603 roku, trwając ponad sto lat.
II

Fakty do zapamiętania

Karty z katalogu: kiedy, gdzie, kto

496Chrzest Chlodwiga I

Kiedy
Chrzest Chlodwiga I, wraz z ponad trzema tysiącami Franków.
Gdzie
Prawdopodobnie w Reims, z rąk biskupa Remigiusza.
Wynik
Przyjęcie katolicyzmu przez Chlodwiga I doprowadziło do szerokich konwersji wśród Franków i zjednoczenia religijnego...

732Bitwa pod Poitiers

Kiedy
25 października 732 roku.
Gdzie
Między Poitiers a Tours, prawdopodobnie w pobliżu Cenon-sur-Vienne, na terenie dzisiejszej Francji.
Kto
Armia frankijska pod wodzą majordoma Karola Młota i księcia Akwitanii Odona kontra armia arabska pod wodzą Abd ar-Rahmana.

800Koronacja Karola Wielkiego

Kiedy
25 grudnia 800 roku.
Gdzie
Rzym, Bazylika Świętego Piotra.
Kto
Papież Leon III koronował Karola Wielkiego, króla Franków, na Cesarza Rzymian.

910Reforma kluniacka

Kiedy
Opactwo benedyktynów w Cluny zostało założone w 910 roku.
Gdzie
W miejscowości Cluny, w środkowo-wschodniej Francji, w regionie Burgundia-Franche-Comté, w departamencie Saona i Loara...
Wynik
Cluny stało się centrum reformy monastycznej, która odnowiła życie zakonne i wpłynęła na moralność duchowieństwa oraz strukturę...

962Koronacja Ottona I

Kiedy
2 lutego 962 roku.
Gdzie
Rzym, Italia.
Kto
Otton I Wielki, król Franków Wschodnich, koronowany przez papieża Jana XII.

988Chrzest Rusi Kijowskiej

Kiedy
Tradycyjnie przyjmuje się, że ostateczna chrystianizacja Rusi Kijowskiej nastąpiła około 988 roku...
Gdzie
Kluczowe wydarzenia miały miejsce w Chersonezie (Korsuniu) na Krymie, gdzie Włodzimierz przyjął chrzest, oraz w Kijowie...
Kto
Głównymi postaciami byli Włodzimierz I Wielki, książę kijowski...

1000Koronacja Stefana I Świętego

Kiedy
Koronacja Stefana I odbyła się 25 grudnia 1000 roku lub 1 stycznia 1001 roku.
Gdzie
Urodził się w Esztergomie.

1020Szkoła w Chartres

Kiedy
Szkoła istniała od VI wieku, ale jej rozkwit przypada na XI i XII wiek, ze szczytem w pierwszej połowie XII wieku.
Gdzie
W Katedrze w Chartres na terenie ówczesnego Królestwa Francji.
Kto
Do kluczowych postaci związanych ze szkołą należeli biskup Fulbert...

1066Bitwa pod Hastings

Kiedy
Bitwa pod Hastings stoczyła się 14 października 1066 roku.
Gdzie
Starcie miało miejsce na wzgórzu w pobliżu dzisiejszej osady Battle w Susseksie, niedaleko portowego miasta Hastings.
Pokaż wszystkie karty (26)

1066Koronacja Wilhelma Zdobywcy

Kiedy
Koronacja Wilhelma na króla Anglii nastąpiła 25 grudnia 1066 roku.
Gdzie
Wydarzenie miało miejsce w Londynie, w opactwie Westminsterskim.
Kto
Głównymi stronami konfliktu o tron Anglii byli Wilhelm Zdobywca (książę Normandii) oraz Harold Godwinson (anglosaski możnowładca).

1075Spór o inwestyturę

Kiedy
Spór o inwestyturę trwał od 1075 do 1124 roku n.e. Główna faza konfliktu między papieżem Grzegorzem VII a cesarzem Henrykiem IV...
Gdzie
Głównym teatrem wydarzeń było Święte Cesarstwo Rzymskie...
Kto
Głównymi stronami konfliktu byli papieże...

1095Krucjaty

Kiedy
Krucjaty, jako seria kampanii militarnych inicjowanych przez papiestwo, trwały od 1095 do 1291 roku.
Gdzie
Głównym celem była Ziemia Święta, zwłaszcza Jerozolima, ale kampanie obejmowały także Cesarstwo Bizantyjskie, Egipt, Tunis...

1099Zdobycie Jerozolimy

Kiedy
Oblężenie Jerozolimy trwało od 7 czerwca do 15 lipca 1099 roku.
Gdzie
Jerozolima, miasto o kluczowym znaczeniu religijnym dla chrześcijan, muzułmanów i Żydów.
Kto
Krzyżowcy: Siły I wyprawy krzyżowej, dowodzone m.in. przez Gotfryda z Bouillon, Rajmunda IV z Tuluzy...

1118Założenie zakonu templariuszy

Kiedy
Zakon został założony w 1118 roku (lub 1119/1120, według niektórych historyków) i istniał przez prawie dwa stulecia...
Gdzie
Początkowo w Jerozolimie, na Wzgórzu Świątynnym, w zaadaptowanym meczecie Al-Aksa.

1122Konkordat wormacki

Kiedy
Konkordat wormacki został podpisany 23 września 1122 roku.
Gdzie
Porozumienie zawarto w niemieckim mieście Worms.
Wynik
Konkordat zakończył trwający od połowy XI wieku spór o inwestyturę...

1191Hohenzollernowie

Kiedy
Od XI wieku do XX wieku (panowanie cesarskie zakończone w 1918 roku, rumuńska linia panowała do 1947 roku).
Gdzie
Początkowo w Szwabii (dzisiejsza Badenia-Wirtembergia), następnie w Brandenburgii, Prusach...
Kto
Dynastia Hohenzollernów, wywodząca się ze Szwabii.

1204Oblężenie Konstantynopola

Kiedy
Oblężenie i zdobycie Konstantynopola miało miejsce 12-13 kwietnia 1204 roku.
Gdzie
W Konstantynopolu, stolicy Cesarstwa Bizantyńskiego, położonym na styku Europy i Azji.
Kto
Głównymi stronami byli krzyżowcy IV krucjaty (rycerze z Europy Zachodniej, głównie z Francji i Flandrii) oraz Wenecjanie...

1299Założenie Imperium Osmańskiego

Kiedy
Imperium Osmańskie istniało od końca XIII wieku (około 1299 roku) do 1922 roku.
Gdzie
Początkowo w północno-zachodniej Anatolii (dzisiejsza Turcja), rozszerzyło się na Bałkany, Bliski Wschód...
Kto
Założycielem był Osman I, turkmeński wódz plemienny.

1346Czarna śmierć

Kiedy
Główna fala pandemii Czarnej Śmierci w Europie trwała od 1346 do 1352 roku...
Gdzie
Pochodzenie zarazy jest sporne, z dowodami wskazującymi na Azję Środkową, Chiny, Bliski Wschód i Europę.
Kto
Głównymi stronami były ludność Europy, Bliskiego Wschodu i części Azji, oraz bakteria Yersinia pestis, odpowiedzialna za dżumę.

1378Wielka schizma zachodnia

Kiedy
Od 20 września 1378 roku do 11 listopada 1417 roku.
Gdzie
Głównymi ośrodkami rywalizacji były Rzym i Awinion, a później także Piza.
Kto
W szczytowym momencie o tron papieski rywalizowało trzech hierarchów: papież obediencji rzymskiej (Urban VI i jego następcy)...

1397Unia kalmarska

Kiedy
Unia kalmarska została formalnie zawarta w 1397 roku i istniała, z przerwami, do 1523 roku...
Gdzie
Porozumienie zostało zawarte w Kalmarze w Szwecji.
Kto
Głównymi stronami były królestwa Danii, Szwecji i Norwegii.

1415Bitwa pod Azincourt

Kiedy
25 października 1415 roku.
Gdzie
W pobliżu Azincourt (obecnie Azincourt) w północnej Francji.
Kto
Królestwo Anglii pod dowództwem króla Henryka V przeciwko Królestwu Francji...

1419Wojny husyckie

Kiedy
Wojny husyckie toczyły się w latach 1419-1434, choć ich początki sięgają egzekucji Jana Husa w 1415 roku.
Gdzie
Głównym teatrem działań były Czechy, ale konflikty rozlewały się także na sąsiednie tereny Europy Środkowej.
Kto
Husyci: Zwolennicy reform religijnych Jana Husa, podzieleni na umiarkowanych utrakwistów (kališníci) i radykalnych taborytów...

1450Wynalezienie druku

Kiedy
Wynalezienie ruchomej czcionki metalowej i prasy drukarskiej w Europie przypada na połowę XV wieku...
Gdzie
Kluczowe innowacje Johannesa Gutenberga miały miejsce w Moguncji w Europie...

1453Upadek Konstantynopola

Kiedy
Oblężenie trwało od 6 kwietnia do 29 maja 1453 roku.
Gdzie
Konstantynopol, stolica Cesarstwa Bizantyńskiego.
Kto
Siły Imperium Osmańskiego pod dowództwem sułtana Mehmeda II przeciwko obrońcom Konstantynopola...

1485Dynastia Tudorów

Kiedy
Dynastia Tudorów rządziła w Anglii (wraz z Walią) w latach 1485-1603.
Gdzie
Anglia i Walia.
Wynik
Ustanowienie i panowanie jednej z najważniejszych dynastii w historii Anglii, która rządziła krajem przez 118 lat.
III

Fiszki

Odpowiedz w myślach, potem odwróć kartę

IV

Sprawdź się

128 pytań z tego rozdziału