Rozdział V · Historia powszechna

Wiek XX

od 1914

Wojny światowe, totalitaryzmy, zimna wojna i jej koniec. W rozdziale: 25 tematów w kalendarium, fakty do zapamiętania, fiszki i quiz.

Wschodnioniemieccy robotnicy budowlani wznoszący Mur Berliński w 1961 roku. Fot. National Archives, Public domain / Wikimedia Commons · z artykułu Mur berliński

Kalendarium

Najważniejsze wydarzenia rozdziału po kolei

XXwiek

191428 lipca I wojna światowa Europa na początku XX wieku była w stanie narastającego napięcia z powodu skomplikowanych sojuszy, rywalizacji mocarstw i wyścigu zbrojeń.
191624 kwietnia Powstanie wielkanocne Powstanie Wielkanocne w 1916 roku było zbrojnym zrywem irlandzkich republikanów w Dublinie, mającym na celu uzyskanie niepodległości od Wielkiej Brytanii.
19177 listopada Rewolucja październikowa Rewolucja Październikowa, która miała miejsce 7 listopada 1917 roku (według kalendarza gregoriańskiego) w Piotrogrodzie, była zbrojnym przewrotem bolszewików pod wodzą Lenina i Trockiego.
191910 września Traktat w Saint-Germain-en-Laye Traktat w Saint-Germain-en-Laye z 1919 roku formalnie zakończył I wojnę światową z Austrią i przypieczętował rozpad Monarchii Austro-Węgierskiej.
19191 kwietnia Założenie Bauhausu Bauhaus, założony w 1919 roku w Weimarze przez Waltera Gropiusa, zrewolucjonizował sztukę, architekturę i design.
192216 kwietnia Układ w Rapallo W Rapallo podpisano dwa kluczowe traktaty: w 1920 roku (Włochy i Królestwo SHS) oraz w 1922 roku (Niemcy i Rosyjska FSRR).
192516 października Traktaty lokarneńskie Traktaty lokarneńskie, podpisane w 1925 roku, miały na celu stabilizację powojennej Europy po I wojnie światowej.
192929 października Wielki kryzys Wielki Kryzys (1929-1941) rozpoczął się w USA i rozprzestrzenił globalnie, prowadząc do bezprecedensowego załamania gospodarczego.
1932 Wielki głód na Ukrainie Hołodomor, czyli sztucznie wywołany głód na Ukrainie w latach 1932-1933, pochłonął miliony ofiar.
1934 Noc długich noży Noc Długich Noży (30 czerwca - 2 lipca 1934) była brutalną czystką polityczną przeprowadzoną przez Adolfa Hitlera.
19446 czerwca Lądowanie w Normandii Lądowanie w Normandii, znane również jako operacja Neptun, było największą operacją desantową w historii, mającą na celu otwarcie drugiego frontu w Europie Zachodniej.
194823 sierpnia Światowa Rada Kościołów Głównym celem ŚRK jest promowanie jedności chrześcijańskiej, wspólnego świadectwa i służby, a także dialogu na rzecz sprawiedliwości i pokoju.
195629 października Kryzys sueski Kryzys sueski w 1956 roku był militarnym i politycznym starciem o kontrolę nad Kanałem Sueskim, kluczową arterią handlową.
195623 października Rewolucja węgierska 1956 Rewolucja Węgierska 1956 roku była zbrojnym powstaniem przeciwko komunistycznym rządom i dominacji ZSRR.
1959 Rewolucja kubańska Rewolucja Kubańska, która rozpoczęła się w 1959 roku, obaliła dyktaturę Fulgencia Batisty i na zawsze zmieniła oblicze Kuby.
196113 sierpnia Mur berliński Mur Berliński, zbudowany w 1961 roku, był fizycznym symbolem podziału świata i zimnej wojny.
1962 Kryzys kubański Kryzys kubański w październiku 1962 roku postawił świat na krawędzi wojny nuklearnej między USA a ZSRR.
196616 maja Rewolucja kulturalna w Chinach Rewolucja Kulturalna (1966-1976) była masowym ruchem społeczno-politycznym zainicjowanym przez Mao Zedonga w Chinach.
1970 Grudzień 1970 W grudniu 1970 roku na ulicach nadbałtyckich miast rozegrał się jeden z najtragiczniejszych dramatów w powojennej historii Polski.
197425 kwietnia Rewolucja goździków Rewolucja Goździków, która miała miejsce 25 kwietnia 1974 roku, obaliła autorytarny reżim Estado Novo w Portugalii.
19894 czerwca Masakra na placu Tian'anmen Protesty na Placu Tiananmen w 1989 roku były masowym zrywem studentów i robotników domagających się reform politycznych i walki z korupcją.
199126 grudnia Rozpad ZSRR Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich przestał istnieć jako suwerenne państwo i podmiot prawa międzynarodowego 26 grudnia 1991 roku, na mocy oficjalnej deklaracji Rady Najwyższej ZSRR.
19927 lutego Traktat z Maastricht Traktat z Maastricht, podpisany w 1992 roku, formalnie ustanowił Unię Europejską i otworzył drogę do wspólnej waluty euro.

XXIwiek

Fakty do zapamiętania

Karty z katalogu: kiedy, gdzie, kto

1916Powstanie wielkanocne

Kiedy: Powstanie Wielkanocne rozpoczęło się w Poniedziałek Wielkanocny, 24 kwietnia 1916 roku, i trwało sześć dni...
Gdzie: Głównym miejscem wydarzeń był Dublin, stolica Irlandii, wówczas część Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii.

1917Rewolucja październikowa

Kiedy: Rewolucja Październikowa rozpoczęła się 25 października 1917 roku według kalendarza juliańskiego...
Gdzie: Głównym ośrodkiem wydarzeń był Piotrogród (obecnie Petersburg), ówczesna stolica Republiki Rosyjskiej.
Wynik: Przejęcie władzy przez bolszewików, aresztowanie członków Rządu Tymczasowego...

1919Traktat w Saint-Germain-en-Laye

Kiedy: Traktat został podpisany 10 września 1919 roku, a wszedł w życie 16 lipca 1920 roku.
Gdzie: Uroczystość podpisania miała miejsce w Château de Saint-Germain-en-Laye, w podparyskiej miejscowości Saint-Germain-en-Laye.
Wynik: Traktat formalnie rozwiązał Monarchię Austro-Węgierską, drastycznie zmniejszył terytorium i populację Austrii...

1919Założenie Bauhausu

Kiedy: Szkoła Bauhaus została założona 1 kwietnia 1919 roku i działała do 1933 roku.
Gdzie: Funkcjonowała kolejno w trzech niemieckich miastach: Weimarze (1919-1925), Dessau (1925-1932) i Berlinie (1932-1933).
Wynik: Bauhaus stał się jednym z najbardziej wpływowych nurtów w nowoczesnym designie...

1922Układ w Rapallo

Kiedy: W Rapallo podpisano dwa traktaty: pierwszy w 1920 roku, drugi (Układ w Rapallo) w 1922 roku.
Gdzie: Obydwa porozumienia zostały zawarte we włoskim mieście Rapallo.

1929Wielki kryzys

Kiedy: Wielki Kryzys trwał od 1929 do 1941 roku, choć jego początek często datuje się na 29 października 1929 roku (tzw. Czarny Wtorek).
Gdzie: Rozpoczął się w Stanach Zjednoczonych, największej gospodarce świata, a następnie rozprzestrzenił się globalnie...

1932Wielki głód na Ukrainie

Kiedy: Wielki głód, znany jako Hołodomor, miał miejsce w latach 1932-1933, z największą liczbą ofiar wiosną 1933 roku.
Gdzie: Wydarzenia te rozegrały się na terenie Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej oraz Mołdawskiej Autonomicznej...
Wynik: Hołodomor pochłonął miliony ofiar.

1944Lądowanie w Normandii

Kiedy: 6 czerwca 1944 roku.
Gdzie: Normandia, Francja (współrzędne 49.34, -0.6).

1948Światowa Rada Kościołów

Kiedy: Światowa Rada Kościołów została oficjalnie założona 23 sierpnia 1948 roku.
Gdzie: Akt założycielski miał miejsce w Amsterdamie w Holandii.
Kto: Organizacja powstała z połączenia ruchów Wiara i Porządek oraz Życie i Praca.

Pokaż wszystkie karty (20)

1956Kryzys sueski

Kiedy: Konflikt militarny rozpoczął się 29 października 1956 roku i trwał do marca 1957 roku...
Gdzie: Głównym obszarem działań był Półwysep Synaj oraz strefa Kanału Sueskiego w Egipcie.

1956Rewolucja węgierska 1956

Kiedy: Rewolucja trwała od 23 października do 4 listopada 1956 roku...
Gdzie: Wydarzenia miały miejsce na terenie Węgierskiej Republiki Ludowej, głównie w Budapeszcie.
Wynik: Rewolucja została brutalnie stłumiona przez interwencję radziecką.

1959Rewolucja kubańska

Kiedy: Rewolucja Kubańska trwała przez większość lat 50.
Gdzie: Wydarzenia miały miejsce na Kubie, wyspie położonej na Morzu Karaibskim, w bezpośrednim sąsiedztwie Stanów Zjednoczonych.
Kto: Głównymi stronami konfliktu byli: Ruch 26 Lipca (M-26-7), kierowany przez Fidela Castro...

1961Mur berliński

Kiedy: Mur Berliński istniał od 13 sierpnia 1961 roku do 9 listopada 1989 roku.
Gdzie: Otaczał Berlin Zachodni, oddzielając go od Berlina Wschodniego i reszty Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD).
Wynik: Mur Berliński skutecznie powstrzymał masową emigrację z NRD na Zachód, ale stał się globalnym symbolem represji i podziału.

1962Kryzys kubański

Kiedy: Kryzys kubański trwał od 16 do 28 października 1962 roku.
Gdzie: Głównym miejscem konfrontacji była Kuba, wyspa położona na Karaibach, blisko wybrzeży Stanów Zjednoczonych.
Kto: W kryzys zaangażowane były rządy Stanów Zjednoczonych...

1966Rewolucja kulturalna w Chinach

Kiedy: Wielka Proletariacka Rewolucja Kulturalna trwała od 1966 do 1976 roku, czyli do śmierci Mao Zedonga.
Gdzie: Wydarzenia miały miejsce w Chińskiej Republice Ludowej, obejmując cały kraj, od Pekinu po najdalsze prowincje.

1970Grudzień 1970

Kiedy: Główne manifestacje i starcia uliczne toczyły się w dniach 14-19 grudnia 1970 roku...
Gdzie: Polska Rzeczpospolita Ludowa - epicentrum zrywu stanowiły wielkie ośrodki portowe i stoczniowe na Wybrzeżu: Gdańsk, Gdynia...
Wynik: Siłowe stłumienie wystąpień; 42 zabitych oraz ponad 1000 rannych.

1974Rewolucja goździków

Kiedy: Rewolucja Goździków miała miejsce 25 kwietnia 1974 roku.
Gdzie: Wydarzenia rozegrały się głównie w Portugalii, ze szczególnym uwzględnieniem Lizbony.
Kto: Głównymi stronami były: Ruch Sił Zbrojnych (MFA) - grupa oficerów wojskowych sprzeciwiających się reżimowi.

1989Masakra na placu Tian'anmen

Kiedy: Protesty trwały od 15 kwietnia do 4 czerwca 1989 roku.
Gdzie: Głównie na Placu Tiananmen w Pekinie, ale rozprzestrzeniły się na około 400 miast w całych Chinach.

1991Rozpad ZSRR

Kiedy: Proces rozpadu przybrał na sile w latach 1988-1991 i dobiegł końca 26 grudnia 1991 roku...
Gdzie: Na całym terytorium Związku Radzieckiego: od Moskwy i państw bałtyckich, przez Kaukaz i Azję Środkową...
Kto: Ostatni przywódca ZSRR Michaił Gorbaczow, prezydent Rosyjskiej FSRR Borys Jelcyn, radziecki premier Walentin Pawłow...

1992Traktat z Maastricht

Kiedy: Traktat o Unii Europejskiej, powszechnie znany jako Traktat z Maastricht...
Gdzie: Dokument został podpisany w holenderskim mieście Maastricht.
Kto: Sygnatariuszami było dwanaście ówczesnych państw członkowskich Wspólnot Europejskich: Belgia, Dania, Francja, Niemcy, Grecja...

III

Fiszki

Odpowiedz w myślach, potem odwróć kartę

Sprawdź się

99 pytań z tego rozdziału